Улсын дээд шүүхийн Тогтоол

Үйл явдал

Газар өмчлүүлэх тухай захиргааны актын хүчин төгөлдөр байдлын маргаан. Нэхэмжлэгчийн өмчлөх эрх бүхий газар дээр барилга барьсан тул тухайн газар нь бусдын эзэмшилд байгаа гэж үзэгдэж, гуравдагч этгээдэд газар өмчлүүлэх шийдвэр гаргасан нь хууль бус гэж маргасан. Доод шатны шүүхүүд барилга барих үеийн газрын төлөв байдлыг анзааралгүйгээр, маргаант газар нь гуравдагч этгээдийн эзэмшилд давхцсан гэж үзэн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон.

Талуудын байр суурь

• Нэхэмжлэгч: Гуравдагч этгээдэд газар өмчлүүлэх шийдвэр нь өөрийн эцгийн барьсан барилгын суурьтай давхцаж, эрх ашгийг зөрчсөн тул хүчингүй болгохыг хүссэн. Барилга барих үед тухайн газар сул чөлөөтэй байсан ч, захиргааны байгууллага нь бусдын эзэмшилтэй давхцалтай эсэхийг шалгалгүйгээр эрх олгосон гэж үзсэн.
• Хариуцагч (захиргааны байгууллага): Газар өмчлүүлэх тухай хуулийн дагуу иргэний газар өмчлүүлэх эрхийг хязгаарлах эрх мэдэлгүй тул нэхэмжлэлийг хүлээж авахгүй байхыг хүссэн. Гэхдээ доод шатны шүүхэд гаргасан тайландаа дүүргийн Засаг дарга нь Газрын тухай хуулийн заалтыг зөрчиж, бусдын эзэмшилтэй давхцсан газрыг эзэмших эрх олгосныг хүлээн зөвшөөрсөн.

Шатуудын шийдвэр

Доод шатны шүүхүүд нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон бол Улсын дээд шүүх доод шатны шийдвэр, магадлалыг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангасан. Нэхэмжлэгчийн эцэг барилга барьж эхлэх үед маргаант газар нь бусдын хууль ёсны эзэмшил, ашиглалтанд байгаагүй байсан тул тухайн газрыг эзэмших эрх үүссэн гэж үзсэн. Харин гуравдагч этгээд газар эзэмших хүсэлт гаргах үед барилга бодитоор байрлаж байсан ч, захиргааны байгууллага нь бусдын үл хөдлөх хөрөнгөтэй давхцалтай эсэхийг нягтлан хянаж, хээрийн судалгаа хийх үүргээ биелүүлэлгүйгээр эрх олгосон нь Газрын тухай хуулийн заалтыг зөрчсөн гэж дүгнэсэн. Иймд дүүргийн Засаг дарга тухайн эрхийг хүчингүй болгосон ч, Нийслэлийн Засаг дарга өмчлүүлэх шийдвэрийг гаргахдаа энэхүү хууль бус байдлыг тооцоогүй тул маргаант шийдвэрийг хүчингүй болгосон.

Хууль зүйн гол дүгнэлт

• Газар эзэмших эрхийг олгохдоо хүсэлт гаргагчийн эзэмших хүсэлт гаргасан газар нь бусдын эзэмшиж, ашиглаж байгаа газартай давхцаагүй эсэхийг шалгах, нягтлан хянах үүрэгтэй бөгөөд энэ үүргээ биелүүлэлгүйгээр эрх олгосон нь хууль бус үйлдэл болно (Газрын тухай хууль 31.3, 32.5).
• Иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийн дагуу үүсэх газар өмчлөх эрх нь Газрын тухай хуулийн дагуу иргэний эзэмшсэн газарт хамаарах бөгөөд эзэмших эрх нь хуульд заасан үндэслэлээр хүчингүй болсон тохиолдолд өмчлөх эрх үүсэх үндэслэл алга болно (Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хууль 5.1.5.1).
• Шүүх нь маргаан бүхий газар дээрх барилгын байршил, барилга баригдсан цаг хугацаа, бусдын эзэмшилд орсон эсэх зэргийг бодит байдал дээр нь үнэлж, захиргааны байгууллагын шалгалтын үүргийг биелүүлээгүйг тогтоосон тохиолдолд өмчлүүлэх шийдвэрийг хүчингүй болгох үндэслэл болно.