Тогтоол №19848

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Нэг тал лангуу худалдан авсан мөнгө болон учирсан хохирлыг шаардсан, нөгөө тал бараа материал болон түрээсийн төлбөр нэхэмжилсэн. АНХАН ШАТ: Нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, хариу нэхэмжлэлийн зарим хэсгийг хангасан. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Анхан шатны шүүх нотлох баримтыг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн дагуу үнэлээгүй, хуулийг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн үндэслэлээр шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр анхан шатны шүүхэд буцаасан. ҮНДЭСЛЭЛ: Талуудын хооронд лангуу худалдах-худалдан авахтай холбоотой үүргийн харилцаа үүсээгүй, хариуцагч тал нь лангуу худалдах өмчлөгчийн эрхгүй, тухайн лангуу нь бусдын өмчлөлд байсан гэж анхан шатны шүүх дүгнэсэн боловч энэ нь хэргийн бодит байдал, нотлох баримттай бүрэн нийцээгүй, маргааны зүйл болох лангууны түрээсийн гэрээ хэрэгт авагдаагүй, шилжүүлэлт хийх үед эзэмшил нь тодорхойгүй байсан тул давж заалдах шатны шүүх хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр буцаав.

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Нэхэмжлэгч нь худалдах, худалдан авах гэрээгээр төлсөн мөнгөө буцаан шаардсан. Нэхэмжлэгчийн үзэж буйгаар хариуцагч нь бусдын өмчлөлийн лангууг худалдах эрхгүй байхад худалдан борлуулсан. Хариуцагчийн үзэж буйгаар өөрийн эзэмшиж байсан лангууг түрээслэх эрхийг хөдлөх эд хөрөнгийн хамт худалдсан бөгөөд энэ нь хууль бус үйлдэл биш. АНХАН ШАТ: Анхан шатны шүүх Иргэний хуулийн 243, 254 дүгээр зүйлийг үндэслэн нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Нэхэмжлэгч тал анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг Иргэний хуулийн холбогдох зүйл заалтыг буруу хэрэглэсэн, нэхэмжлэлийн шаардлага үндэслэлтэй байсан гэж гомдол гаргасан. Хариуцагч тал өөрийн эзэмших эрхийг шилжүүлсэн нь хуульд нийцсэн, “Хан талст” ХХК-д мэдэгдсэн, хэлцэл хүчин төгөлдөр гэж маргасан. ҮНДЭСЛЭЛ: Давж заалдах шатны шүүх хэргийг хянан үзээд, хариуцагч нь лангуу түрээслэх эрх болон өөрийн хөдлөх эд хөрөнгөө нэхэмжлэгчид шилжүүлэх хэлцэл хийсэн нь Иргэний хуулийн 84 дүгээр зүйлийн 84.5-т заасан эдийн бус хөрөнгө шилжүүлэхтэй адилтгаж үзэх боломжтой, мөн түрээслүүлэгч талд мэдэгдсэн байдал тогтоогдож байгаагаас Иргэний хуулийн 260 дугаар зүйлийн 260.3 дах хэсгийг зөрчөөгүй гэж дүгнэлээ. Анхан шатны шүүхийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байсан гэж үзэж, давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхисон.

### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА - **Үйл явдал**: З.П нь М.Т-ээс орон сууц худалдан авч, өмчлөх эрхийг бүртгүүлсэн боловч М.Т байрыг чөлөөлж өгөхгүй байгаа тул нэхэмжлэл гаргасан. М.Т нь гэрээний үнийг аваагүй тул гэрээг хүчин төгөлдөр бусд тооцож, өмчлөх эрхийг тогтоолгохоор сөрөг нэхэмжлэл гаргасан. - **Нэхэмжлэгч**: З.П нь М.Т-ээс орон сууц худалдан авсан, үнийг төлсөн тул хууль бус эзэмшлээс чөлөөлүүлэхийг шаардсан. - **Хариуцагч**: М.Т нь орон сууцны үнийг аваагүй, З.П хуурч мэхэлсэн тул гэрээг хүчин төгөлдөр бусд тооцож, өөрийгөө өмчлөгчөөр тогтоолгохыг шаардсан. ### 🏛️ АНХАН ШАТ - **Өдөр**: 2024-06-14, **Дугаар**: 135/ШШ2024/00821 - **Шийдвэр**: М.Т-ийн эзэмшлээс орон сууцыг гаргуулж З.П-д олгож, М.Т-ийн сөрөг нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 56.5, 106.1, 243.1-д зааснаар З.П орон сууцны үнийг төлсөн нь үндэслэлтэй, өмчлөх эрх үүссэн. ### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ - **Өдөр**: 2024-09-17, **Дугаар**: 209/МА2024/00075 - **Гомдлол гаргагч**: Хариуцагч М.Т - **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүх хэргийн үйл баримтыг буруу дүгнэсэн. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг өөрчилж, талуудын хооронд байгуулсан хэлцлийг хүчин төгөлдөр бусд тооцож, М.Т-ийн өмчлөх эрхийг сэргээж, З.П-ийн орон сууц чөлөөлүүлэх нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон. М.Т-ээс 21,475,000 төгрөгийг гаргуулж З.П-д олгосон. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 56.1.4, 56.5, 106.1-д зааснаар З.П, М.Т нарын хэлцэл нь үнэн санаанаасаа бус, хөнгөмсгөөр хандсан хэлцэл тул хүчин төгөлдөр бус. ### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ - **Өдөр**: 2024-12-05, **Дугаар**: 001/ШХТ2024/01587 - **Гомдлол гаргагч**: Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Д.А - **Гомдлолын шалтгаан**: Давж заалдах шатны шүүх нотлох баримтыг үнэлээгүй, хуулийг буруу хэрэглэж, нэхэмжлэлийн шаардлагаас давсан шийдвэр гаргасан. - **Шийдвэр**: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалын Тогтоох хэсгийн 1, анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн Тогтоох хэсгийн 1, 2 дахь заалтыг өөрчилж, бусад заалтыг хэвээр үлдээсэн. ### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ - Хоёр шатны шүүх хэрэгт авагдсан баримтын хүрээнд ач холбогдол бүхий үйл баримтыг адил тогтоосон боловч тэдгээрт суурилан хийсэн дүгнэлт ялгаатай байна. - Анхан шатны шүүх З.П, М.Т нарын хооронд байгуулсан худалдах-худалдан авах гэрээ болон З.П, Т.А нарын хооронд байгуулсан хөрөнгө оруулалтын зээлийн гэрээний уялдаа хамаарлын талаар зөв дүгнэлт хийж чадаагүй. - Давж заалдах шатны шүүх зохигчийн хооронд байгуулсан худалдах-худалдан авах гэрээний хэрэгжилтэд нэхэмжлэгч З.П ба хариуцагчийн хүү Т.Аын хооронд үүссэн хөрөнгө оруулалтын гэрээний харилцаа нөлөөлсөн болохыг зөв тодорхойлсон. - Зохигчийн хооронд байгуулсан худалдах-худалдан авах гэрээг хүчин төгөлдөр гэж үзсэн анхан шатны шүүхийн дүгнэлт үндэстэй. Тухайн үед талууд хэлцлийн агуулга, сэдэлт, хүсэл зориг, үр дагаврын тухайд алдаа гаргаагүй. - Нэхэмжлэгч З.П нь орон сууцны үнийг бүрэн төлсөн гэж 50,000,000 төгрөгийг хариуцагч М.Т-ийн хүү Т.А-ын дансанд шилжүүлсэн гүйлгээг үндэслэн маргасан. Гэвч Т.А нь уг мөнгийг хөрөнгө оруулалтын зорилгоор авсан бөгөөд З.П-д 28,625,000 төгрөгийг буцаан шилжүүлсэн байдаг. - М.Т нь хүү Т.А-ын үйл ажиллагаатай энэ гэрээг холбож ойлгоогүй, орон сууцны үнийг хүлээж аваагүй тул худалдах-худалдан авах гэрээний төлбөрт тооцохыг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй. - Иймд худалдах-худалдан авах гэрээ хүчин төгөлдөр боловч худалдан авагч нь гэрээний үнэ 50,000,000 төгрөгийг шилжүүлэх үүргээ биелүүлээгүй. - Иргэний хуулийн 225.1, 226.1.1-д заасны дагуу худалдагч М.Т гэрээнээс татгалзах эрхтэй. - Иргэний хуулийн 205.1-д заасны дагуу гэрээнээс татгалзсан бол талууд гэрээний гүйцэтгэлийг биет байдлаар нь харилцан буцааж өгөх үүрэгтэй. З.П орон сууцны өмчлөх эрхийг М.Т-д буцаан шилжүүлэх нь зүйтэй. - Давж заалдах шатны шүүх М.Т-ээс 21,475,000 төгрөгийг гаргуулж З.П-д олгохоор шийдвэрлэсэн нь нэхэмжлэлийн шаардлагад тусгагдаагүй боловч гомдол гаргагчийн эрх ашгийг дордуулахгүй зарчмын хүрээнд хэвээр үлдээсэн.

### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА - **Үйл явдал**: Нэхэмжлэгч Б.Э нь 2017 оны 4 дүгээр сард өөрийн эд хөрөнгө болох хашаа, байшин, газар, үхрийн байр, 14 толгой үхрийг хариуцагч Б.Н, С.А нарт түр хугацаагаар үнэ төлбөргүй ашиглуулахаар хүлээлгэн өгсөн. Гэвч хариуцагч нар буцаан өгөхөөс татгалзсан тул эд хөрөнгөө хууль бус эзэмшлээс чөлөөлүүлэхээр нэхэмжлэл гаргасан. Хариуцагч нар эд хөрөнгийг худалдаж авсан гэж маргаж, сөрөг нэхэмжлэл гаргасан. - **Нэхэмжлэгч**: Б.Э нь хариуцагч нараас хашаа байшин, газар, үхрийн байр, 17 тооны үхрийг хууль бус эзэмшлээс чөлөөлүүлэхийг хүссэн. Тэрээр эд хөрөнгөө үнэ төлбөргүй ашиглуулсан бөгөөд худалдсан зүйл байхгүй гэж маргасан. - **Хариуцагч**: С.А, Б.Н нар нь нэхэмжлэгч Б.Э-тэй хашаа байшин, газар, үхрийн байр, 14 тооны үхрийг 23,000,000 төгрөгөөр худалдан авахаар тохиролцсон бөгөөд нийт 17,900,000 төгрөгийг төлсөн тул худалдах-худалдан авах гэрээнээс татгалзаж, төлбөрт шилжүүлсэн 17,900,000 төгрөгийг буцаан гаргуулахыг хүссэн. ### 🏛️ АНХАН ШАТ - **Өдөр**: 2018-09-06, **Дугаар**: 184/ШШ2018/02160 - **Шийдвэр**: Б.Э-ын үндсэн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож, Б.Э-аас 13,100,000 төгрөг гаргуулан С.А, Б.Н нарт олгож, сөрөг нэхэмжлэлийн 4,800,000 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгосон. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 106.1-д заасан үндэслэл тогтоогдоогүй, харин Иргэний хуулийн 243.1, 205.1-д заасныг баримтлан талуудын хооронд худалдах-худалдан авах гэрээний харилцаа үүссэн, төлбөр төлөгдсөн нь тогтоогдсон. ### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ - **Өдөр**: 2018-10-24, **Дугаар**: 2186 - **Гомдлол гаргагч**: Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч - **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүх Иргэний хуулийн 243.1, 205.1-г буруу хэрэглэсэн, Ю.Бямбасүрэнг гэрчээр дуудаагүй, төлбөрт өгсөн гэх эд зүйлийн үнэлгээ хийгдээгүй. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн 1 дэх заалтыг хүчингүй болгож, бусад заалтыг хэвээр үлдээсэн. - **Үндэслэл**: Анхан шатны шүүх хэргийн баримтын хүрээнд дүгнэлт хийсэн нь зөв. ### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ - **Өдөр**: 2018-12-11, **Дугаар**: 210/МА2018/01309 - **Гомдлол гаргагч**: Нэхэмжлэгч Б.Э - **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан болон давж заалдах шатны шүүх хуулийг буруу хэрэглэсэн, гэрчээс мэдүүлэг аваагүй, эд зүйлийн үнэлгээ хийгээгүй, эд хөрөнгө худалдаагүй. - **Шийдвэр**: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн гомдлыг хангахгүй орхисон. ### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ - Нэхэмжлэгч Б.Э нь эд хөрөнгөө үнэ төлбөргүй ашиглуулсан гэх үндэслэл нь хариуцагчийн тайлбар, нотлох баримтаар няцаагдсан. - Иргэний хуулийн 339.1-д заасан үнэ төлбөргүй ашиглуулах гэрээний шинж тогтоогдоогүй. - Талуудын хооронд худалдах-худалдан авах гэрээний харилцаа үүссэн, эд хөрөнгийг 23,000,000 төгрөгөөр худалдан авахаар тохиролцсон, үнэд нийт 13,100,000 төгрөг төлөгдсөн нь хэрэгт авагдсан баримтаар нотлогдсон. - Зохигчийн гэрээнээс татгалзаж, хэлцлээр шилжүүлсэн зүйлээ буцаах хүсэл зоригийн дагуу шүүх хэргийг шийдвэрлэсэн нь Иргэний хуулийн 205.1, 243.1-г зөрчөөгүй. - Нэхэмжлэгч нь нотлох үүргээ биелүүлээгүй, гэрч асуух, шинжээч томилж үнэлгээ тогтоолгох хүсэлтийг шүүхэд гаргаагүй тул шүүх өөрийн санаачилгаар эдгээр ажиллагааг явуулах нь хуульд нийцэхгүй. - Хоёр шатны шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг зөрчөөгүй, хэрэгт авагдсан нотлох баримтын хүрээнд маргааны үйл баримтыг тогтоосон.

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Нэхэмжлэгч нь хариуцагчаас зээл, түрээсийн төлбөр, барааны үнэ болон бусад зардлыг гаргуулахаар нэхэмжилсэн. Хариуцагч нь нэхэмжлэлийг бүхэлд нь эс зөвшөөрч, зээл, түрээсийн гэрээнүүдэд гарын үсэг зурсан ч мөнгө авч, үүрэг хүлээгээгүй, харин худалдагчаар ажилласан гэж маргасан. АНХАН ШАТ: Хариуцагчаас тодорхой мөнгийг гаргуулж нэхэмжлэгчид олгож, үлдэх хэсгийг хэрэгсэхгүй болгосон. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Хариуцагч болон нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нар анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрч давж заалдсан. Давж заалдах шатны шүүх нотлох баримтыг бүрэн үнэлж чадаагүй, хуулийг зөрүүтэй хэрэглэсэн гэж үзэн анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хянан шийдвэрлүүлэхээр анхан шатны шүүхэд буцаасан. ҮНДЭСЛЭЛ: Зохигчдын хооронд хамтран ажиллах гэрээ байгуулагдсан эсэх, хэрэв байгуулагдсан бол түүний нөхцөл, үр дагавар, талуудын хүлээх үүрэг, хариуцлагыг тодорхойлох зайлшгүй шаардлагатай байв. Анхан шатны шүүх нотлох баримтыг хуульд заасан журмын дагуу үнэлж, хэргийн бодит байдлыг тогтоогоогүй нь хяналтын шатны шүүхэд ач холбогдолтой байсан.