2025 - Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн Шийдвэр

Үйл явдал

Гэм хор учруулснаас гаргуулсан эд хөрөнгийн хохирол — өмчлөх эрхтэй газрыг бусдын эзэмшил дотор байрлуулж, ашиглан орлого олсон. Нэхэмжлэгч нь өмчлөх эрхтэй газрынхаа талбайг хариуцагч компани авто зогсоол болгон ашиглаж, бусдаас төлбөр авч ашигласаар ирсэн тул газраа чөлөөлүүлж, олж болох байсан орлогыг нь нөхөн төлүүлэхийг шаардсан.

Талуудын байр суурь

• Нэхэмжлэгч: Хариуцагч компани нь нэхэмжлэгчийн өмчлөх эрхтэй газрыг хашаалж, асфалтан талбай болгон ашиглаж, авто зогсоол болгон ашигласны төлбөр авч ашиг олсон тул олж болох байсан орлогыг нь нөхөн төлөх ёстой гэж үзсэн.
• Хариуцагч: Талуудын хооронд гэрээ байхгүй, гэм хор учруулсан үйлдлийн үндэслэл, хохирол болон шалтгаан холбоо бүрдээгүй гэж үзэн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөөгүй.

Шийдвэр ба үндэслэл

Шүүх хариуцагчийг нэхэмжлэгчийн газрыг ашиглаж, орлого олсон үйлдлээр гэм буруутай гэж үзэн, ойролцоогоор 385 сая төгрөгийн хохирлыг нөхөн төлөхийг шийдвэрлэв.

• Хариуцагч нь нэхэмжлэгчийн өмчлөх эрхтэй газрыг чөлөөлж өгөөгүй, хууль бусаар ашиглан бусдад түрээсэлж орлого олсон тул нэхэмжлэгч өөрийн газраа ашиглаж, үр шимийг нь хүртэх боломжийг хязгаарласан, учир нь хариуцагч нь тухайн газрыг өөрийн эзэмшлийн газар адил ашиглаж байсан байна.
• Хариуцагчийн олсон орлогыг нэхэмжлэгч олж болох байсан гэж үзнэ, учир нь хариуцагч нь нэхэмжлэгчийн газрыг авто зогсоол болгон ашиглаж, машин зогсоосон төлбөрүүдийг авч ашигласан баримттай.
• Гэм хор учруулсан этгээд нь эд хөрөнгөд учруулсан бодит хохирол болон олох ёстой байсан орлогыг нөхөн төлөх үүрэгтэй тул хариуцагч нь нэхэмжлэгчийн газрыг ашиглаж орлого олсон үйлдлийн улмаас олж болох байсан орлогыг нөхөн төлөх ёстой (Иргэний хууль 229, 497).

Хууль зүйн гол дүгнэлт

• Өмчлөгч нь өөрийн эд хөрөнгийг ашиглаж, үр шимийг нь хүртэх эрхтэй тул бусдын хууль бус эзэмшил, ашиглалтаас үүдэж өөрийн эзэмшлийн газраа ашиглах боломж хязгаарлагдсан бол олж болох байсан орлогыг нөхөн төлүүлэх эрхтэй (Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хууль 27, Иргэний хууль 229.1).
• Гэм хор учруулсан этгээд нь эд хөрөнгөд учруулсан бодит хохирол болон олох ёстой байсан орлогыг нөхөн төлөх үүрэгтэй (Иргэний хууль 229.1).
• Хохирол болон гэм хор учруулсан үйлдлийн хооронд шалтгаант холбоо тогтоогдсон тохиолдолд хариуцагч нь олж болох байсан орлогыг нөхөн төлөх үүрэг үүснэ (Иргэний хууль 497.1.1).