Улсын дээд шүүхийн Тогтоол

📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

• Үйл явдал: Д.Л нь 1943 оны Хэнтий аймгийн Ардын Шүүх таслах газрын тогтоолоор хувьсгалт нам засгийг эсэргүүцсэн, Зөвлөлт улс ба түүний ард түмнийг гүтгэн доромжлох зэргээр эсэргүү хорт цуурхлыг тараасан гэж холбогдож, 10 жил хорих ял шийтгэсэн.
• Нэхэмжлэгч: Улсын ерөнхий прокурорын газрын цагаатгал хариуцсан хяналтын прокурор Ц.Батцэнгэл. Д.Л-г цуурхал тараасан гэж зориудаар улс төрийн хэрэгт холбогдуулан хилсээр шийтгэсэн нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 41.1 дүгээр зүйлийн 1.3 дахь хэсэгт заасан шинээр илэрсэн нөхцөл болж байна.
• Хариуцагч: Д.Л. Өөрөө мэдүүлгээрээ хүлээгээгүй, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 41.4 дүгээр зүйл, Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгчдийг цагаатгах, тэдэнд нөхөх олговор олгох тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1 дэх хэсгийн заалтыг баримтлан цагаатгал хариуцсан прокурорын дүгнэлт бичсэн.

🏛️ АНХАН ШАТ

• Шийдвэр: Д.Л-г хувьсгалт нам засгийг эсэргүүцсэн, Зөвлөлт улс ба түүний ард түмнийг гүтгэн доромжлох зэргээр эсэргүү хорт цуурхлыг тарааж байсан гэж холбогдож, 10 жил хорих ял шийтгэсэн.
• Үндэслэл: Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 66 дугаар зүйлийн 1.

🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Улсын ерөнхий прокурорын газрын цагаатгал хариуцсан хяналтын прокурор Ц.Батцэнгэл.
• Гомдлолын шалтгаан: Д.Л-г цуурхал тараасан гэж зориудаар улс төрийн хэрэгт холбогдуулан хилсээр шийтгэсэн нь шинээр илэрсэн нөхцөл болж байна.
• Шийдвэр: Хэргийг сэргээн шалгах нь шүүхийн эцсийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэлтэй гарсан эсэхийг урьд мэдэгдээгүй байсан нөхцөл байдалд үндэслэн дахин хянаж буй Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны онцгой үе шат бөгөөд шүүн таслах ажиллагаагаар шударга ёсыг цаг хугацаанаас үл хамааран хэзээд хэлбэрэлтгүй тогтоож байх чухал баталгаа болж өгдөг.
• Үндэслэл: Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 41.1 дүгээр зүйлийн 1.3 дахь хэсэг, 41.4 дүгээр зүйл.

⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Улсын ерөнхий прокурорын газрын цагаатгал хариуцсан хяналтын прокурор Ц.Батцэнгэл.
• Гомдлолын шалтгаан: Д.Л-г цуурхал тараасан гэж зориудаар улс төрийн хэрэгт холбогдуулан хилсээр шийтгэсэн нь шинээр илэрсэн нөхцөл болж байна.
• Шийдвэр: Хэнтий аймгийн Ардын Шүүх таслах газрын 1943 оны 05 дугаар сарын 29-ний 43 дугаар тогтоолыг хүчингүй болгож, Д.Л-д холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгон цагаатгах.

📚 ҮНДЭСЛЭЛ

• Хэнтий аймгийн Ардын Шүүх таслах газрын 1943 оны 05 дугаар сарын 29-ний 43 дугаар тогтоолоор Д.Л-г улс төрийн хэрэгт хилсээр 10 жил хорих ялыг шийтгэсэн нь хавтаст хэрэгт авагдсан дараах нотлох баримтуудаар тогтоогдож байна.
• Д.Л-г эхний 15 удаа байцааж, мэдүүлэг гаргуулахад “миний бие засаг төрдөө буруу санаж ярьж, цуурсан, үйлдсэн хэрэг байхгүй, би өөрөө тийм хэрэг хийсэн хэмээн мэдэхгүй байна. Энэ учир тус газрын мөрдөн байцаалтад мэдүүлэх зүйл олдохгүй байна” гэж мэдүүлж байсан.
• Д.Л нь хувьсгалт нам засгийг эсэргүүцсэн, Зөвлөлт улс ба түүний ард түмнийг гүтгэн доромжлох зэргээр эсэргүү хорт цуурхлыг тарааж байсан гэх гэмт хэрэг болон үйл баримтыг нотолсон нотлох баримт хавтаст хэрэгт авагдаагүй, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 66 дугаар зүйлийн 1-д заасан гэмт хэргийн санаа зорилго, үйлдэл оролцоо нотлогдоогүй, гэмт хэргийн шинж тогтоогдоогүй байхад гэм буруутайд тооцож, ял шийтгэсэн нь хууль зүйн үндэслэлгүй болно.
• Хэнтий аймгийн Ардын Шүүх таслах газрын 1943 оны 05 дугаар сарын 29-ний 43 дугаар тогтоолд дурдсан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 66 дугаар зүйлийн 1-д заасан гэмт хэргийг үйлдсэн эсэх нь тогтоогдоогүй байхад хүчээр хэрэг күлээлгэж, гэм бурууг тогтоосноос гадна ямар ч нотлох баримтгүйгээр ял шийтгэсэн нь улс төрийн хилс хэрэгт ял шийтгүүлсэн гэж үзэх үндэслэл болно.
• Хэдийгээр энэхүү үйл явдал гарснаас хойш 77 жил өнгөрсөн хэдий ч шинээр илэрсэн нөхцөл байдлын улмаас шүүхийн шийтгэх тогтоолыг хянан үзэх явдал нь ял шийтгүүлсэн этгээдийн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлэхээр байвал хугацаагаар хязгаарлахгүйгээр хянан хэлэлцэх боломжтой билээ.