Улсын дээд шүүхийн Тогтоол

📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

• Үйл явдал: 1937 оны 20 настай Б.Г нь Өвсний станцад ажиллаж байгаад Гонжооноос өгсөн даалгаврыг биелүүлэх тулд өвс шатаасан гэсэн үйлдэлтэй холбогдсон.
• Нэхэмжлэгч: Улсын ерөнхий прокурорын газрын цагаатгал хариуцсан хяналтын прокурор Ц.Батцэнгэл - Б.Г-г галдан шатаах хэрэгт оролцоогүй байхад улс төрийн хэрэгт санаатайгаар холбогдуулан хилсээр шийтгэсэн гэж дүгнэлт бичсэн.
• Хариуцагч: Б.Г - өөрийнх нь энэ хэрэгт оролцсон оролцоо байхгүй байхад бусдын санамсар болгоомжгүйгээр гал алдсан гэмт хэргийн санаа зорилгыг нь тогтоолгүйгээр зөвхөн өөрийнх нь мэдүүлгийг үндэслэн, улс төрийн хэрэг гэж үзэж ял шийтгэсэн нь хууль зүйн үндэслэлгүй байна гэж хүсэлт гаргасан.

🏛️ АНХАН ШАТ

• Шийдвэр: Б.Г-г 10 жил хорих ял шийтгүүлсэн.
• Үндэслэл: Шүүх цаазны бичгийн 45 дугаар зүйл.

🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Б.Г
• Гомдлолын шалтгаан: Хууль бус аргуудыг хэрэглэж, зодсон ба сандлаар цохих, шөнө гадаа дан хувцастай цасан дээр зогсоох, чиний мэдүүлэг гэж өөрийн санааны дур зоргоороо худал бичсэн зүйлүүдийг бичиж албан хүчээр гарын эрхий хурууны өндөг дээр улаан чернил түрхэж тавиулсан гэсэн.
• Шийдвэр: Хэргийг дахин шалган өршөөж, суллаж өгнө үү гэсэн хүсэлтээ бичсэн.

⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Улсын ерөнхий прокурорын газрын цагаатгал хариуцсан хяналтын прокурор Ц.Батцэнгэл
• Гомдлолын шалтгаан: Хууль бус ажиллагаа, шүүхэд урьд мэдэгдээгүй байсан бусад нөхцөл байдлын улмаас алдаатай гарсан шүүхийн шийдвэрийг засаж залруулах байдлаар хүн, хуулийн этгээдийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг тууштай хамгаалах явдал.
• Шийдвэр: Архангай аймгийн ардын шүүх таслах газрын 1937 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдрийн хурлын 28 дугаар тогтоолыг хүчингүй болгож, Б.Г-д холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, Б-ийн Г-г цагаатгасан.

📚 ҮНДЭСЛЭЛ

• Хяналтын шатны шүүх хуралдаанаас Б.Г-г галдан шатаах хэрэгт оролцоогүй байхад улс төрийн хэрэгт санаатайгаар холбогдуулан хилсээр шийтгэсэн нь хавтаст хэрэгт авагдсан дараах нотлох баримтуудаар тогтоогдож байна.
• Б.Г, Л.Ч нарыг нүүрэлдүүлэн байцаагаагүй ба өвс шатах үед байсан гэх ажилчдаас байцааж мэдүүлэг гаргуулаагүй байна.
• Л.Чойжамц эхний мэдүүлэгтээ: “... багласан өвс шатдаг эсэхийг туршиж үзэхийн тулд чүдэнз зурж орхиод нэлээн явтал Галсансамбуугаас “хөөе, хөөе өвс шатлаа” хэмээхэд эргэж очоод унтраах хэмээн оролдоод чадаагүй учраас тус станцын багласан 1 том нуруу өвсийг шатаасан ...” гэж мэдүүлсэн боловч 7 хоногийн дараа мэдүүлсэн 2 дахь мэдүүлэгтээ “... Гонжооноос галын аюулыг өвсний станцад тавих явдлыг даалгасан даруйд дуртай зөвшөөрч, бэлтгэлийг хийж байгаад тус станцын өвсөнд гал тавьсан нь чин үнэн ...” хэмээн мэдүүлсэн.
• Б.Г эхний мэдүүлэгтээ: “Ч-тай хамт гал тавиагүй” гэж мэдүүлсэн байх боловч 22 хоногийн дараа 3 дахь мэдүүлэгтээ “...миний бие тус станцын үлэмжхэн өвсийг галдан шатаасан ба шатаалцсан хэрэгт ногдох ялыг өршөөн хөнгөтгөж өгөхийг хүсэхээс өөр мэдүүлэх зүйлгүй” хэмээн мэдүүлсэн.
• Б.Г-гаас Дотоод явдлын яамны Улсыг аюулаас сахиж хамгаалах газрын даргад 1940 оны 3 дугаар сарын 15-ны өдөр хилс ташаа хэрэгт шийтгэгдсэн талаараа гаргасан хүсэлтэд: Гомбосүрэнгээс миний биеийг байцаахдаа хууль бус аргуудыг хэрэглэж, ... зодсон ба сандлаар цохих, шөнө гадаа дан хувцастай цасан дээр зогсоох, чиний мэдүүлэг гэж өөрийн санааны дур зоргоороо худал бичсэн зүйлүүдийг бичиж албан хүчээр гарын эрхий хурууны өндөг дээр улаан чернил түрхэж тавиулсан ба ийм албанаа ёсоор хүлээлгэх нь жанжин Чойбалсангийн тушаал болно гэсэн.
• Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгчийг цагаатгах, тэдэнд нөхөх олговор олгох тухай хуульд заасан уг нөхцөл байдлууд нь зөвхөн хэргийг шинээр хэлэлцэх үндэслэл болох бөгөөд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх хуулийн 41.4 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан үндэслэлээр шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг сэргээсний дараа явагдах эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг энэ хуульд заасан ердийн журмыг баримтлан явуулж, гэмт хэрэгт холбогдсон хүн, хуулийн этгээд гэм буруутай эсэхийг хянан шийдвэрлэнэ.
• Б.Г-д холбогдох хэргийг цагаатгал хариуцсан прокуророос Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 41.1 дүгээр зүйлийн 1.4-д заасан “хуулийг илт буруу хэрэглэсэн шүүхийн шийдвэрийн улмаас хүний эрх зөрчигдсөн” гэсэн үндэслэлээр хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг сэргээх тухай дүгнэлтээ бичиж, хэргийг шүүхэд ирүүлсэн байна.
• Б.Г нь “Монгол Улсын эдийн засаг, аж ахуйн нэгэн чухал бөгөөд шинээр байгуулж буй чухал станцын байгууллагын хөгжилтийн ажил хэрэгт хувьсгалын эсэргүү хор хөнөөлийг хүргэх даалгаврыг эсэргүү Гонжооноос дуртайгаар хүлээн авч, түүний даалгасан галдан шатаах ажлыг биелүүлэхийн төлөө тэмцэж, станцын өвс баглах машины моторыг унтраах, масло тосыг асгах хийгээд тосны савыг эвдэх, ажлын цагт ажилчдыг үймүүлэх ба тус станцын нэр алдрыг ард олонд хүндгүй болгохын тулд элдэв эсэргүү, гүтгэлэг цуурхлыг гаргаж, Чойжамцын хамтаар тус станцын 10,980 төгрөгийн үнэ бүхий өвс хадланг санаатайгаар галдан шатаасан” гэх гэмт үйлдэл болон үйл баримтыг нотолсон нотлох баримт хавтаст хэрэгт авагдаагүй, Шүүх цаазны бичгийн 45 дугаар зүйлд заасан гэмт хэргийн санаа зорилго, үйлдэл оролцоо нотлогдоогүй, гэмт хэргийн шинж тогтоогдоогүй байхад гэм буруутайд тооцож, ял шийтгэсэн нь хууль зүйн үндэслэлгүй байна.