Зээлдэгч нас барсан үед амь насны даатгал зээлийг бүрэн төлөх үү?

1. Даатгалын гэрээ гэж юу вэ

Даатгалын гэрээгээр даатгагч нь даатгалын тохиолдол бий болоход даатгуулагчид учирсан хохирол буюу хэлэлцэн тохирсон даатгалын нөхөн төлбөрийг төлөх, даатгуулагч нь даатгалын хураамж төлөх үүргийг хүлээнэ. Даатгалын зүйл нь эд хөрөнгө, иргэдийн амь нас, эрүүл мэнд байж болно. Гэрээг бичгээр хийнэ (Иргэний хууль, 431).

Даатгал сайн дурын болон албан журмын гэсэн төрөлтэй; албан журмын даатгалын хэлбэрийг хуулиар тогтооно (Иргэний хууль, 432; Даатгалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6). Орон сууцны зээлийн "амь насны даатгал" ихэвчлэн сайн дурын даатгал бөгөөд нөхцөл, эрсдэл, хэмжээ, хувь нь гэрээний бичгээр тодорхойлогдоно.

2. Даатгуулагч нас барсан үед нөхөн төлбөрийг хэн авах вэ

Даатгуулагч нас барсны дараа даатгалын тохиолдол үүссэн бол даатгалын нөхөн төлбөрийг түүний хууль ёсны буюу гэрээслэлээр өв залгамжлагчид олгоно (Даатгалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8). Өөрөөр хэлбэл, даатгалын нөхөн төлбөр нь өвийн нэг хэсэг болж, өв залгамжлагчид шилжинэ. Даатгуулагч өөрийн нэрийн өмнөөс бусдын ашиг сонирхолд зориулж даатгал хийлгэсэн бол ашиг сонирхол бүхий этгээд нь гэрээнд заасан журмаар эрхээ эдэлнэ (Иргэний хууль, 441).

Аливаа даатгалын тохиолдол бий болсон тухай даатгуулагч даатгагчид нэн даруй мэдэгдэх, даатгагч нөхөн төлбөрийн хэмжээг тогтооход шаардлагатай мэдээг шаардах эрхтэй зэрэг үүрэг, эрхийг Иргэний хууль, 439 зохицуулна.

3. Нөхөн төлбөрийн хэмжээ, хувь хэрхэн тодорхойлогдох вэ

Даатгагч нь даатгалын гэрээнд заасан нөхцөлийн дагуу нөхөн төлбөрийг олгоно; гэрээнд заасан бол нөхөн төлбөрийг гуравдагч этгээд (жишээ нь банк)-д шууд олгож болно (Даатгалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8). Гол асуудал нь гэрээнд заасан "даатгалын хэмжээ" болон "нөхөн төлбөрийн хувь" юм. Хамтран зээлдэгчтэй орон сууцны даатгалын гэрээнд зээлдэгч, хамтран зээлдэгчийг ижил хариуцлагатай гэж үзэж, тэнцүү хувиар тооцох тохиролцоо нь гэрээний чөлөөт байдлын зарчимд нийцнэ (Иргэний хууль, 189).

Даатгагч нөхөн төлбөр олгохоос бүрэн буюу хэсэгчлэн татгалзаж болох үндэслэлд даатгуулагч санаатай хохирол учруулсан, худал мэдээлэл өгсөн, гэрээнд зааснаас бусад шалтгаанаар хохирол гарсан, гарсан хохирлыг буруутай этгээдээр нөхөн төлүүлсэн зэрэг багтана (Даатгалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8). Татгалзсан үндэслэлээ даатгагч тодорхой гаргаж мэдэгдэх үүргээтэй.

4. Зээлийн үлдэгдлийг даатгал хамрахгүй бол

Зээлийн гэрээгээр зээлдэгч нь гэрээнд заасан нөхцөлийн дагуу зээлийг эргүүлэн төлөх үүргийг хүлээнэ (БАНК, ЭРХ БҮХИЙ ХУУЛИЙН ЭТГЭЭДИЙН МӨНГӨН ХАДГАЛАМЖ, МӨНГӨН ХӨРӨНГИЙН ШИЛЖҮҮЛЭГ, ЗЭЭЛИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ТУХАЙ /Шинэчилсэн найруулга/, 26; Иргэний хууль, 451). Өв хүлээн авсан өвлөгч нь өвлүүлэгчийн гүйцэтгэвэл зохих үүргийг өвлөн авсан эд хөрөнгийн хэмжээнд хүлээнэ (Иргэний хууль, 535). Хэд хэдэн өвлөгч байвал тус тусын өвлөсөн эд хөрөнгийн хэмжээнд хувь тэнцүүлэн хариуцна.

Иймээс даатгалын нөхөн төлбөр зээлийг бүрэн хаагаагүй тохиолдолд зөрүүг өв залгамжлагчид өвлөсөн хөрөнгийнхөө хэмжээнд хариуцах бөгөөд өв үлдээгүй бол тэр хэмжээгээр хариуцлагагүй.

5. Үүрэг хэзээ дуусгавар болох вэ

Үүргийн гүйцэтгэл нь үүрэг гүйцэтгэгчийн хувийн байдалтай салшгүй холбоотой тохиолдолд үүрэг гүйцэтгэгч нас барснаар үүрэг дуусгавар болно (Иргэний хууль, 240). Энэ заалт нь зээлийн гэрээ бүрт нэгэн адил хамаарахгүй — тухайн зээл (жишээ нь цалин, тэтгэвэр барьцаалсан зээл) үүрэг гүйцэтгэгчийн хувийн байдалтай салшгүй холбоотой эсэхийг хэрэг тус бүрээр тогтоох шаардлагатай.

Хэрэв зээлдэгч хэд хэдэн хамтран үүрэг гүйцэтгэгчтэй бол үүрэг гүйцэтгүүлэгч нь аль ч үүрэг гүйцэтгэгчээс үүргийн гүйцэтгэлийг бүхэлд нь шаардаж болно (Иргэний хууль, 242).

1. Нас барсны гэрчилгээг гаргуулна. Энэ нь даатгалын тохиолдол болсон, өв нээгдсэн үндэслэл болно (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 518).
2. Даатгалын баталгаа, гэрээний хуулбарыг олно. Даатгагч даатгалын баталгааг даатгуулагчид гардуулах үүрэгтэй (Иргэний хууль, 433). Баталгаа алдагдсан бол хуулбар олгохыг даатгагчаас шаардаж болно.
3. Даатгагчид нэн даруй мэдэгдэнэ. Даатгалын тохиолдол бий болсон тухай даатгуулагч (эсвэл өв залгамжлагч) мэдэгдэх үүрэгтэй (Иргэний хууль, 439).
4. Баримт бичгээ бүрдүүлнэ. Даатгуулагчийн өргөдөл, даатгалын баталгааны эх хувь, хохирлын дүгнэлт, шаардлагатай бол мэргэжлийн байгууллагын дүгнэлт зэрэг (Даатгалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8).
5. Өв залгамжлагчийн эрхээ баталгаажуулна. Хууль ёсны өвлөгчдийн хүрээ, өвийн хувийг тодорхойлно (Иргэний хууль, 520; Иргэний хууль, 527).
6. Банктай зээлийн үлдэгдлийг тулгана. Даатгалын нөхөн төлбөр болон зээлийн үлдэгдлийг харьцуулж, зөрүү гарвал цаашдын хариуцлагыг тодорхойлно.
7. Татгалзсан бол бичгээр үндэслэлийг шаардана. Даатгагч татгалзсан үндэслэлээ тодорхой гаргаж мэдэгдэх үүрэгтэй (Даатгалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8).
8. Шаардлагатай бол шүүхэд хандана. Гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа ихэвчлэн гурван жил байна (Иргэний хууль, 75).

Манай шүүдэд энэ маргаан ихэвчлэн хэдэн чиглэлээр шийдэгддэг.

Даатгалын гэрээ хүчинтэй бол нөхөн төлбөр олгохыг дэмждэг. Даатгалын тохиолдол бий болсон, гэрээнд заасан "гэнэтийн осол, өвчний улмаас нас барах" нөхцөл хангагдсан тохиолдолд даатгагчийн нөхөн төлбөрийг гаргуулахаар шийдсэн Тогтоол #8264, Тогтоол #10859 тогтоолуудыг дурдаж болно. Сүүлийн тогтоолоор зээлийн болон даатгалын гэрээний оролцогч, нас барсан даатгуулагчийн эцэг нь нөхөн төлбөрийг шаардах эрхтэй гэж үзжээ.

Гэрээний нөхцөл чухал. Зөвхөн "гэнэтийн ослын улмаас нас барах" гэж заасан бол өвчний улмаас нас барсан нь даатгалын тохиолдолд хамаарахгүй гэж шийдсэн шийдвэр бий Тогтоол #4821. Харин "гэнэтийн осол, өвчин" гэж заасан бол архаг өвчний улмаас нас барах нь ч даатгалд хамрагдана гэж үзсэн Тогтоол #7204.

Хамтран зээлдэгчийн хувь. Хамтран зээлдэгч нас барж, гэрээнд ижил хариуцлагатай гэж тохиролцсон бол зээлийн төлөгдөөгүй хэсгийн 50%-иар нөхөн төлбөр олгох шийдвэр гарсан Тогтоол #8770, Тогтоол #5469 тогтоолуудыг үзнэ үү.

Даатгалын хураамж, гэрээ сунгасан эсэх. Даатгалын хураамжийг банк зээлдэгчээс суутгаж авсан атлаа даатгагчид шилжүүлээгүй эсэх, гэрээ сунгагдсан эсэхийг бодитоор тогтоохгүйгээр шийдэх боломжгүй гэж анхан шат руу буцаасан шийдвэрүүд бий Тогтоол #6295, Тогтоол #2438.

Өв залгамжлагчийн хариуцлага. Өвлөгч нь өвлөн авсан хөрөнгийнхөө хэмжээнд хариуцах тул өвийн бодит хэмжээг тогтоохгүйгээр төлбөр гаргуулах нь үндэслэлгүй гэж үзсэн Тогтоол #2438. Харин хамтран зээлдэгч зээлийн үүргийг бүхэлд нь хариуцах тохиолдол ч бий Тогтоол #5544.

Эдгээр шийдвэрээс харахад зээлдэгч нас барсан үед зээлийг бүрэн төлөх эсэх нь даатгалын гэрээний нөхцөл, даатгалын хэмжээ, хураамж төлөгдсөн эсэх, хамтран зээлдэгчийн хувь зэргээс шалтгаална. Даатгалын хэмжээ зээлийг бүрэн хамрах, нөхцөл хангагдсан тохиолдолд л бүрэн төлөгдөнө.