Ажлын бус цагаар заавал ХАБЭА-н сургалтад суувал илүү цагийн хөлс авах уу?
Ажлын бус цагаар ажил олгогчийн зүгээс заавал ХАБЭА-н сургалтад хамруулбал тэр хугацааг ажилласан цагт тооцож, илүү цагийн нэмэгдэл хөлс авах эрхтэй. Хууль зүйн үндэслэл, алхмууд.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Тийм, авах эрхтэй. Ажил олгогчийн санаачилгаар, ажил үүрэгтэй холбоотойгоор заавал хамрагдах хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн (ХАБЭА) сургалтыг ажлын бус цагаар үзсэн бол тэр хугацаа нь ажилласан цагт тооцогдож, ердийн ажлын цагаас хэтэрсэн хэсэг нь илүү цагийн нэмэгдэл хөлс авах үндэслэл болно. Гол нь сургалт нь "ажил олгогчийн зүгээс заавал" байсан эсэх, цаг нь бүртгэгдсэн эсэхээс хамаарна.
Доорх тайлбар нь 2026 оны 11 дүгээр сарын 03-ны байдлаар хүчинтэй Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/ болон Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хууль-ийн заалтад үндэслэсэн болно. Цаашид хуульд нэмэлт өөрчлөлт орвол түүнийг тусад нь шалгах шаардлагатай.
Хууль зүйн үндэслэл
Сургалтад хамрагдах нь ажил үүргийн нэг хэсэг
ХАБЭА-н тухай хуулиар ажилтан сургалтад хамрагдсан байх нь үүрэг, ажил олгогчийн хувьд сургалт зохион байгуулах нь үүрэг юм.
- Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 17-д ажилтан ХАБЭА-н сургалтад хамрагдаж мэдлэг, дадлагатай болсон байх, ажил олгогч жилд хоёроос доошгүй удаа сургалт зохион байгуулж, шалгалт авах үүрэгтэй гэж заасан.
- Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 18-д ажилтан ХАБЭА-н сургалтад хамрагдсан байх үүрэгтэйг давтан баталгаажуулсан.
- Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 28-д ажил олгогч аюулгүй ажиллагааны мэдлэг олгох сургалт явуулж, сургалтад хамрагдаагүй ажилтнаар ажил үүрэг гүйцэтгүүлэхгүй байх үүрэгтэй гэж заасан.
Эндээс харахад ХАБЭА-н сургалт нь ажилтны чөлөөт цагийн "хобби" биш, ажил үүрэгтэй шууд холбоотой, заавал биелүүлэх үйл ажиллагаа юм. Тиймээс ажил олгогчийн удирдлага, захирамжаар зохион байгуулагдсан сургалтад зарцуулсан цаг нь ажилласан цагт тооцогдох үндэслэлтэй.
Илүү цагийг хэрхэн тодорхойлох вэ
Илүү цагийн тодорхойлолт, тооцох журмыг дараах заалтууд зохицуулна.
- Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 91-д ажилтныг ажил олгогчийн санаачилгаар ердийн ажлын өдрийн үргэлжлэл, долоо хоногийн ажлын цагийн үргэлжлэлээс хэтрүүлэн ажиллуулахыг илүү цагаар ажилласанд тооцно гэж заасан.
- Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84-д ердийн ажлын өдөр найман цагаас, долоо хоногийн ажлын цаг 40-өөс илүүгүй байх, өдөрт ажиллах илүү цагийн хязгаар дөрвөн цагаас илүүгүй байх, ажил олгогч ажлын цагийн бүртгэл хөтлөх үүрэгтэй гэж заасан.
- Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 109-д илүү цагаар ажилласан ажилтныг нөхөн амруулаагүй бол дундаж цалин хөлсийг нэг аравны тав дахин, түүнээс дээш хэмжээгээр нэмэгдүүлж олгоно гэж заасан.
Үүнээс үзэхэд гол асуулт нь "сургалт ажил мөн үү?" гэдэгт байна. Хэрэв сургалт нь ажил олгогчийн захирамж, удирдлагаар зохион байгуулагдсан, оролцох нь заавал байсан бол үүнийг ажил олгогчийн санаачилгаар гүйцэтгүүлсэн ажил гэж үзэх үндэслэл бүрдэнэ.
Ажлын бус цаг, шөнийн цаг, дуудлагын цаг
- Сургалт орой, шөнийн цагт таарвал Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 88-д заасан шөнийн цагийн нэмэгдэл хөлс тооцох асуудал мөн хамаарч болно.
- Ажил олгогч сургалтын өдөр, цагийг урьдчилан мэдэгдэж, тодорхой байршилд хүлээлгэсэн бол Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 89-д заасан дуудлагын цагийн олговрын асуудал мөн яригдана.
- Дараалсан хоёр ажлын өдрийн хоорондох тасралтгүй амралт Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 95-д зааснаар 12 цагаас доошгүй байх ёстойг анхаарах хэрэгтэй.
Практик алхамууд
Дараах дарааллаар ажиллах нь маргаангүйгээр хөлсөө авах боломжийг нэмэгдүүлнэ.
- Сургалтын шинж чанарыг тодруул. Сургалт нь ажил олгогчийн захирамж, тушаал, дотоод журам, эсхүл шууд удирдлагын заавраар зохион байгуулагдсан эсэхийг бичгээр тогтоо. "Заавал" гэдгийг нотлох гол баримт энэ.
- Цаг, байршлаа бүртгүүл. Сургалт эхэлсэн, дууссан цаг, байршил, үргэлжилсэн хугацааг ирцийн хуудас, цагийн хуваарь, имэйл, мессеж зэргээр баримтжуул.
- Ажлын цагийн бүртгэлтэй харьцуул. Ердийн ажлын өдрийн хуваарьтай харьцуулж, хэтэрсэн цагийг тооцоол. Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84-т зааснаар бүртгэл хөтлөх нь ажил олгогчийн үүрэг гэдгийг сануул.
- Бичгээр шаардлага гарга. Илүү цагийн хөлс, эсхүл нөхөн амралтын аль нэгийг сонгуулахаар ажил олгогчид бичгээр ханд. Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 109-д заасан нэмэгдэл хөлсийг дурд.
- Хариу өгөөгүй бол маргаан эхлүүл. Эхлээд хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисст, комиссгүй бол сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандана. Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154-д зааснаар эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэнээс хойш 90 хоногийн дотор хандах эрхтэй.
Checklist — юу цуглуулах вэ
- Сургалт зохион байгуулсан захирамж, тушаал, урилга;
- Сургалтын хөтөлбөр, хуваарь, эхэлсэн-дууссан цаг;
- Ирцийн хуудас, гарын үсэг, гэрчилгээ;
- Ердийн ажлын цагийн хуваарь, бүртгэл;
- Сургалтын талаарх имэйл, мессеж захидал;
- Цалин хөлсний тооцооны хуудас, дундаж цалингийн мэдээлэл;
- Ажил олгогчид тавьсан бичгээр гаргасан шаардлага ба түүний хариу.
Шүүхийн практик
Улсын дээд шүүх хөдөлмөрийн хөлсний маргаанд ажилтны эрхийг хамгаалах чиглэлтэй шийдвэр гаргаж ирсэн. Тухайлбал Тогтоол #2566-д ажилтан илүү цагийн хөлс, амралтын өдөр ажилласны нэмэгдэл зэргийг шаардсан маргааныг хянан шийдвэрлэж, илүү цаг ажилласны нэмэгдэл хөлсийг гаргуулах үндэслэлийг тогтоосон. Мөн Тогтоол #6130-д ажил олгогчийн дотоод журам, хөдөлмөрийн гэрээний заалтыг хэрхэн үнэлэх талаар дүгнэлт хийсэн.
Ажлын цаг хэтэрсэн эсэх, нэмэгдэл хөлс тооцох асуудалд Тогтоол #5903-т ажил олгогчийн санаачилгаар хэтрүүлэн ажиллуулсан эсэхийг нотлох ач холбогдлыг онцолсон. Эдгээрээс харахад сургалтын цагийг ажил олгогчийн санаачилгатай ажил гэж нотлох баримт нь маргааныг ялах гол түлхүүр болдог.
Баталгаажаагүй, эсхүл зөвхөн ажилтны өөрийн санаачилгаар хийсэн сургалтыг (жишээ нь: цахим платформ дээрх чөлөөт хичээл, өөрийн сонирхлоор судалсан материал) илүү цагт тооцуулах нь хүндрэлтэй. Шүүх нотлох баримтыг тал бүрээс нь үнэлдэг гэдгийг Тогтоол #5576-д тусгасан.
Түгээмэл асуултууд
Ажлын бус цагаар ХАБЭА-н сургалтад суувал илүү цагийн хөлс авах эрхтэй юу?
Тийм. Ажил олгогчийн санаачилгаар, заавал хамрагдах ХАБЭА-н сургалтад ажлын бус цагаар хамрагдсан бол тэр хугацааг ажилласан цагт тооцож, ердийн ажлын цагаас хэтэрсэн бол илүү цагийн нэмэгдэл хөлс авах эрхтэй.
Сургалтад оролцсон хугацааг хэн бүртгэх ёстой вэ?
Ажил олгогч ажлын цагийн бүртгэл хөтлөх үүрэгтэй. Сургалтын ирц, цагийн хуваарь, ирцийн хуудас зэргээр оролцсон цагаа баримтжуулахыг шаардах нь ажилтны эрхээ баталгаажуулах гол арга юм.
Илүү цагийн нэмэгдэл хөлсийг хэрхэн тооцох вэ?
Илүү цагаар ажилласан ажилтныг нөхөн амруулаагүй бол дундаж цалин хөлсийг нэг аравны тав дахин, түүнээс дээш хэмжээгээр нэмэгдүүлж олгоно. Өөрөөр хэлбэл сургалтын цагийн хөлсийг 1.5 дахин тооцож шаардах боломжтой.
Ажлын бус цагаар сургалтад суусан бол нөхөн амралт авч болох уу?
Илүү цагаар ажилласан ажилтныг нөхөн амруулсан тохиолдолд нэмэгдэл хөлс олгох үндэслэл буурна. Тиймээс эхлээд нөхөн амралт уу, нэмэгдэл хөлс үү гэдгээ ажил олгогчтойгоо бичгээр тохиролцох нь чухал.
Ажил олгогч төлөхөөс татгалзвал хаана гомдол гаргах вэ?
Эхлээд хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисст, комиссгүй бол сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандана. Маргаантай асуудлаар эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэнээс хойш 90 хоногийн дотор хандах эрхтэй.
Дүгнэлт
Ажлын бус цагаар заавал ХАБЭА-н сургалтад суух нь зөвхөн "суралцах" биш, ажил олгогчийн санаачилгаар гүйцэтгүүлсэн ажил юм. Тиймээс:
- сургалтын заавал байх шинж чанар,
- бүртгэгдсэн цаг, байршил,
- ердийн ажлын цагтай харьцуулсан хэтэрсэн хугацаа
нь нотлогдсон тохиолдолд илүү цагийн нэмэгдэл хөлс авах эрхтэй. Хамгийн практик зөвлөмж нь сургалтын захирамж, ирцийн баримт, цагийн бүртгэлээ цуглуулж, шаардлагаа бичгээр тавьж, хугацааг алдалгүй (90 хоног) маргааны шатанд шилжих явдал юм.