Оршил
Иргэд ажилд орохдоо өөрийн ур чадвар, боловсролын түвшнийг нотлох зорилгоор дипломын хуулбар, мэргэшлийн үнэмлэх зэрэг баримт бичгийг ажил олгогчид бүрдүүлж өгдөг. Гэвч практикт илүү сайн ажлын байранд очих, өндөр цалин авах зорилгоор боловсролын баримт бичгийг хуурамчаар үйлдэх, ашиглах тохиолдол цөөнгүй гардаг байна.
Монгол Улсын шинэчилсэн Хөдөлмөрийн тухай хуулиар ажил олгогчид энэ төрлийн зөрчлийг илрүүлсэн тохиолдолд хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг шууд цуцлах эрхийг тодорхой хуульчилж өгсөн. Энэхүү нийтлэлээр хуурамч баримт бичиг бүрдүүлсэн ажилтныг ажлаас халах процесс, хууль зүйн үндэслэл болон үүнээс үүдэх эрүүгийн хариуцлагын талаар тайлбарлах болно.
Хууль зүйн үндэслэл
Ажилтныг ажлаас халах гол үндэслэл нь Хөдөлмөрийн тухай 80.1.6 заалт юм. Уг заалтад "ажилтан ажилд орох үедээ боловсрол, мэргэжил, мэргэшлийн түвшнийг нотлох баримт бичгээ хуурамчаар бүрдүүлсэн нь тогтоогдсон" бол ажил олгогчийн санаачилгаар гэрээг цуцалж болно гэж заасан.
Үүнээс гадна дараах хуулийн заалтууд хамаарна:
- Төрийн албан хаагчийн хувьд: Төрийн Албаны Тухай 34.1-д хуурамч тодорхойлолт, гэрчилгээ гаргахыг хориглосон бөгөөд зөрчвөл төрийн албанд 3 жил эргэж орох эрхгүйгээр халахаар Төрийн Албаны Тухай 35.1-д заасан.
- Эрүүгийн хариуцлага: Хуурамч баримт бичиг ашиглах нь зөвхөн ажлаас халах үндэслэл болоод зогсохгүй Эрүүгийн Хууль 233.1-д заасан гэмт хэргийн шинжтэй үйлдэл юм.
- Иргэний эрх зүй: Иргэний Хууль 369.3-т зааснаар хөдөлмөрийн гэрээнд Иргэний хуулийн ерөнхий үндэслэл (хэлцэл хүчин төгөлдөр бус байх гэх мэт) нэгэн адил хамаарна.
Процесс болон практик алхамууд
Ажил олгогч ажилтныг хуурамч баримт бичиг бүрдүүлсэн гэж шууд халахын өмнө "тогтоогдсон" байх шаардлагатай. Энэхүү процессыг дараах байдлаар хэрэгжүүлнэ:
1. Баримт бичгийг баталгаажуулах
Ажил олгогч ажилтны дипломыг "E-Mongolia" системээр эсвэл тухайн сургууль, боловсролын байгууллагад албан бичгээр хандан лавлагаа авч баталгаажуулна. Зөвхөн аман мэдээлэлд үндэслэж болохгүй.
2. Сонсох ажиллагаа хийх
Захиргааны ерөнхий хууль болон Хөдөлмөрийн тухай хуулийн ерөнхий зарчмын дагуу ажилтанд зөрчлийг танилцуулж, тайлбар авах ёстой. Ажилтан уг баримтыг өөрөө мэдээгүй (жишээ нь: сургууль нь алдаа гаргасан) гэдгээ нотлох боломжийг олгоно.
3. Ажлаас халах тушаал гаргах
Хэрэв баримт бичиг хуурамч болох нь албан ёсны лавлагаагаар тогтоогдвол ажил олгогч ХТХ-ийн §80.1.6-г үндэслэн тушаал гаргана. Энэ тохиолдолд ХТХ-ийн §80.4-т заасан 30 хоногийн өмнө мэдэгдэх хугацаа хамаарахгүй бөгөөд fault-based буюу ажилтны буруутай үйлдлээс шалтгаалсан тул шууд цуцлах боломжтой.
Шүүхийн практик
Шүүхийн практикт ажилтныг ажлаас халахдаа процессын алдаа гаргасан эсэхийг голчлон хянадаг.
- Жишээ 1: Тогтоол #924 хэрэгт шүүх төрийн албаны сонгон шалгаруулалтгүйгээр, зохих журмын дагуу томилогдоогүй этгээдийг ажлаас чөлөөлөх нь хууль ёсны гэж үзсэн. Энэ нь ажилд орох үеийн баримт бичиг, шаардлага хангаагүй байх нь гэрээ цуцлах үндэслэл болохыг харуулж байна.
- Жишээ 2: Тогтоол #934 хэрэгт удирдах албан тушаалтан сонгон шалгаруулалтын журам зөрчиж томилогдсон бол түүнийг эгүүлэн тогтоох боломжгүй гэж үзсэн.
Анхаарах зүйл: Хэрэв ажил олгогч ажилд авахдаа дипломыг эх хувиар нь шаардан авч барьцаалсан бол энэ нь Хөдөлмөрийн тухай 10.1-г зөрчсөн үйлдэл болж, ажил олгогч өөрөө хариуцлага хүлээх эрсдэлтэй.
Дүгнэлт
Ажилд орохдоо хуурамч баримт бичиг бүрдүүлэх нь хөдөлмөрийн харилцааг дуусгавар болгох хангалттай үндэслэл болдог.
- Ажил олгогч: Заавал албан ёсны байгууллагын лавлагаагаар "хуурамч" болохыг тогтоосны дараа тушаал гаргах хэрэгтэй.
- Ажилтан: Хуурамч диплом ашиглах нь зөвхөн ажлаас халагдаад зогсохгүй, Эрүүгийн хуулиар ял шийтгүүлэх, цаашид төрийн албанд ажиллах эрхээ хасуулах ноцтой үр дагавартай.
Хэрэв танд энэ төрлийн маргаан үүссэн бол мэргэжлийн хуульчаас зөвлөгөө авч, баримт бичгийн үнэн зөв байдлыг албан ёсоор шалгуулахыг зөвлөж байна.