Тогтоол №1247·Захиргаа · Хяналт шат
### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА
- **Үйл явдал**: Баянзүрх дүүргийн Эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалын хэлтсийн улсын байцаагчийн 2016 оны 11 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 0000209 дүгээр актаар “П д т” ХХК-ийг 2005-2016 онд ажилтандаа олгосон хөдөлмөрийн хөлс, түүнтэй адилтгах орлогыг бууруулж, нийгмийн даатгалын шимтгэлийг дутуу төлсөн гэж үзэн, нийгмийн даатгалын төлөөгүй шимтгэл 793,749,218 төгрөг, алданги 396,874,609 төгрөг, нийт 1,190,326,827 төгрөгийн төлбөр ногдуулжээ.
- **Нэхэмжлэгч**: “П д т” ХХК нь улсын байцаагчийн актыг хууль бус болохыг тогтоолгон хүчингүй болгуулахыг шаардсан. Ажилтандаа олгосон хээрийн талбайд ажиллах томилолтын мөнгө нь нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдуулах орлого биш, харин цэвэр зардалд зориулагддаг тул орлого гэж үзэх үндэслэлгүй гэж маргасан.
- **Хариуцагч**: Баянзүрх дүүргийн Эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалын хэлтсийн улсын байцаагчид нэхэмжлэлийг эсэргүүцэж, “П д т” ХХК нь нийгмийн даатгалын шимтгэлийг үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд төлөх, тайлагнах үүргээ зөрчсөн, өршөөлийн хуульд хамаарахгүй гэж тайлбарласан.
### 🏛️ АНХАН ШАТ
- **Өдөр**: 2017-10-10, **Дугаар**: 128/ШШ2017/0731
- **Шийдвэр**: Нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон.
- **Үндэслэл**: Нийгмийн даатгалын тухай хуулийн 15.1, 16.1, 20.1.1, 32.1.4-т заасан үндэслэлээр нэхэмжлэгчийн ажилтандаа олгосон мөнгийг нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдуулах орлого гэж үзсэн.
### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ
- **Өдөр**: 2017-12-21, **Дугаар**: 221/МА2017/0887
- **Гомдлол гаргагч**: Нэхэмжлэгч
- **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүх нотлох баримтыг буруу үнэлж, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг зөрчсөн.
- **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсэгт өөрчлөлт оруулж, 396,874,607 төгрөгийн алдангиас “П д т” ХХК-ийг өршөөн хэлтрүүлж, бусад хэсгийг хэвээр үлдээсэн.
- **Үндэслэл**: Анхны ардчилсан сонгууль болж, байнгын ажиллагаатай парламент байгуулагдсаны 25 жилийн ойг тохиолдуулан Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 4.3, 10.2-т заасныг баримталсан.
### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ
- **Өдөр**: 2018-02-15, **Дугаар**: 210/МА2018/00021
- **Гомдлол гаргагч**: Нэхэмжлэгч болон Хариуцагч
- **Гомдлолын шалтгаан**: Нэхэмжлэгч нь анхан болон давж заалдах шатны шүүхүүд хуулиар тогтоосон хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журам зөрчсөн, нотлох баримтыг буруу үнэлсэн гэж гомдол гаргасан. Хариуцагч нь алдангиас өршөөсөн нь Өршөөл үзүүлэх тухай хуульд нийцэхгүй байна гэж гомдол гаргасан.
- **Шийдвэр**: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгч болон хариуцагчийн гомдлыг хангахгүй орхисон.
### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ
- Нэхэмжлэгчийн “хээрийн талбайд ажиллах томилолтын мөнгө нь нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдуулах орлого биш” гэх гомдлыг хүлээж аваагүй. Учир нь тухайн мөнгөн хөрөнгийн “зардал гаргасан” нь санхүүгийн анхан шатны баримтаар тогтоогдоогүй.
- Нийгмийн даатгалын тухай хуулийн 15.1-д зааснаар ажил олгогч нь хөдөлмөрийн хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогоос шимтгэл төлөх үүрэгтэй.
- “П д т” ХХК-иас “хээрийн хоногийн нэмэгдэл” гэх нэрээр ажилтнуудад цалин дээр нь нэмж олгосон мөнгө нь “цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлого”-д хамаарна. Санхүүгийн анхан шатны баримтаар нотлогдоогүй тохиолдолд ажилтанд олгосон мөнгийг “зардал” гэж үзэх үндэслэлгүй.
- Хариуцагчийн Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 4.3, 10.2-т заасныг буруу хэрэглэсэн гэх гомдлыг үндэслэлгүй гэж үзсэн.
- Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 1.1, 3.1, 4.3-т заасныг маргааны үйл баримтад холбогдуулан авч үзэхэд, уг хуулийн үйлчлэлд 2015 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн 24 цаг 00 минутаас өмнө “нийгмийн даатгалын тухай хууль тогтоомж зөрчсөн” зөрчил гаргасан боловч уг зөрчилдөө аливаа шийтгэл хүлээгээгүй этгээд, түүнчлэн, мөн хугацаанаас өмнө захиргааны зөрчил гаргаж, уг зөрчилдөө шийтгэл хүлээсэн этгээд тус тус хамаарна.
- Мөн хуулийн 10.2-т заасан “өршөөлд хамааруулах үндэслэл нь 2015 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрийн 24 цаг 00 минутаас өмнө шүүхийн хүчин төгөлдөр болсон шийтгэх тогтоол, шийдвэр, төрийн эрх бүхий байгууллагын захиргааны шийтгэл ногдуулах шийдвэр зэргээр тогтоогдсон байх” хуулийн шаардлага нь дээр дурдсан зөрчил гаргасан боловч уг зөрчилдөө аливаа шийтгэл хүлээгээгүй этгээдэд хамаарахгүй.
- Давж заалдах шатны шүүх нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөгчийн төлөөгүй шимтгэлийн үнийн дүнгийн 50 хувьтай тэнцэх хэмжээний алданги төлүүлэх “захиргааны шийтгэл”-ийг Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн үйлчлэлд хамааруулж, өршөөн хэлтрүүлсэн нь зөв.
ХуульTech