Улсын дээд шүүхийн Шүүх хуралдааны тогтоол

📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

• Үйл явдал: В.Б нь "М" ХХК-тай тээврийн хэрэгслийн даатгалын гэрээ байгуулсан бөгөөд 2023 оны 3-р сард байгалийн эрсдэлд өртөж, автомашинд нь хохирол учирсан. Даатгагч нь нөхөн төлбөрийн тодорхой хэсгийг олгож, үлдсэн хэсгийг олгохоос татгалзсан тул В.Б нь үлдэгдэл нөхөн төлбөр болон үнэлгээний зардлыг нэхэмжилжээ.
• Нэхэмжлэгч: В.Б нь "М" ХХК-иас даатгалын үлдэгдэл нөхөн төлбөр 36,581,004 төгрөг, үнэлгээний зардал 3,116,000 төгрөг нийт 39,697,004 төгрөгийг гаргуулахыг шаардсан. Байгалийн эрсдэлийн улмаас учирсан хохирлыг даатгалын гэрээний дагуу 100 хувь нөхөн төлөх ёстой бөгөөд даатгалын тохиолдол болсон тухай нэн даруй мэдэгдээгүй нь нөхөн төлбөр олгохоос татгалзах үндэслэл болохгүй гэж үзсэн.
• Хариуцагч: "М" ХХК нь нэхэмжлэлийг бүхэлд нь эс зөвшөөрч, нэхэмжлэгч нь даатгалын тохиолдол болсон тухай нэн даруй мэдэгдэх, эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх үүргээ биелүүлээгүй тул гэрээний дагуу нөхөн төлбөрийг 60 хувиар олгох ёстой гэж маргасан. Мөн даатгалын үнэлгээний хэмжээ эд хөрөнгийн өртгөөс бага байсан тул Иргэний хуулийн 438.5-д заасны дагуу хувь тэнцүүлэн олгосон нь үндэслэлтэй гэж тайлбарласан.

🏛️ АНХАН ШАТ

• Өдөр: 2024-03-01, Дугаар: 181/ШШ2024/00878
• Шийдвэр: Хариуцагч "М" ХХК-аас 39,697,004 төгрөгийг гаргуулж нэхэмжлэгч В.Бт олгосон.
• Үндэслэл: Иргэний хуулийн 219.1, 431.1-д зааснаар даатгалын гэрээ хүчин төгөлдөр, байгалийн эрсдэл хүний хүсэл зоригоос үл хамаарах тул нэхэмжлэгч эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх үүргээ зөрчөөгүй. Мөн "нэн даруй мэдэгдэх" үүргээ биелүүлээгүй нь гар утасны сүлжээгүй байсантай холбоотой тул нөхөн төлбөр олгохоос татгалзах үндэслэлгүй.

🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ

• Өдөр: 2024-05-13, Дугаар: 210/МА2024/01018
• Гомдлол гаргагч: Хариуцагч
• Гомдлолын шалтгаан: Анхан шатны шүүх хуулийг буруу хэрэглэж, хариуцагчийн мэтгэлцэх эрхийг хязгаарласан.
• Шийдвэр: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон.
• Үндэслэл: Иргэний хуулийн 219.1, 431.1-д заасан үндэслэлгүй. Даатгуулагч даатгалын тохиолдол болсон тухай нэн даруй мэдэгдээгүй нь гэрээний үүргээ зөрчсөн тул хариуцагч нөхөн төлбөрийн хэмжээг бууруулсан нь үндэслэлтэй.

⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ

• Өдөр: 2024-07-02, Дугаар: 001/ШХТ2024/00890
• Гомдлол гаргагч: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч
• Гомдлолын шалтгаан: Давж заалдах шатны шүүх хуулийг зөрүүтэй тайлбарлаж, Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн.
• Шийдвэр: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хүчингүй болгож, анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулсан.

📚 ҮНДЭСЛЭЛ

• Хоёр шатны шүүх даатгалын гэрээний харилцаа үүссэн, байгалийн эрсдэл болсон үйл баримтыг зөв тогтоосон.
• Иргэний хуулийн 439.1-д заасан "нэн даруй мэдэгдэх" үүрэг нь энэ хэргийн тухайд даатгалын нөхөн төлбөрийг бууруулах хэмжээний үүргийн зөрчилд хамаарахгүй. Байгалийн аюулт үзэгдэлд өртөж, хоёр хоногийн дараа мэдэгдсэн нь нөхцөл байдлыг сэргээн тогтоох, хохирлын хэмжээг өөрчлөх үр дагавар үүсгээгүй.
• Даатгалын гэрээний 8.8.1-д заасан "зам тээврийн ослын талаар цагдаа болон даатгагчид нэн даруй мэдэгдэх үүргээ биелүүлээгүй" гэсэн заалт нь зам тээврийн осолтой холбоотой тул байгалийн эрсдэл тохиолдсон энэ хэрэгт хамаарахгүй.
• Иргэний хуулийн 438.5-д зааснаар даатгалын үнэлгээний хэмжээ эд хөрөнгийн өртгөөс бага байвал хохирлыг хувь тэнцүүлэн олгоно. Даатгалын зүйлийн зах зээлийн үнэлгээ 310,000,000 төгрөг, гэрээний үнэлгээ 276,500,000 төгрөг байсан тул 89.19 хувиар тооцох нь зүйтэй.
• Нийт хохирлыг 77,120,000 төгрөгөөр тооцвол нөхөн төлбөрийн дээд хэмжээ 68,783,328 төгрөг байна. Нэхэмжлэгч 41,269,996 төгрөгийг хүлээн авсан тул үлдэгдэл 27,513,332 төгрөгийг гаргуулах үндэслэлтэй.
• Хохирлын үнэлгээ хийлгэсэн зардал 3,116,000 төгрөг нь даатгалын эрсдэлийн улмаас бий болсон шууд хохиролд хамаарахгүй тул Иргэний хуулийн 219.1-ийг үндэслэн шаардах эрхгүй.