Тогтоол №20519

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Нэхэмжлэгч нь хариуцагчтай байгуулсан бэлэглэлийн гэрээг хүчингүй болгох, улмаар үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх болон газрын эзэмших эрхийг буцаан тогтоолгох шаардлага гаргасан. АНХАН ШАТ: Нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, бэлэглэлийн гэрээг хүчингүй болгуулах, улмаар өмчлөх эрхийг буцаан тогтоолгох нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон. ҮНДЭСЛЭЛ: Бэлэглэлийн гэрээ нь Иргэний хуульд заасан хүчингүй болох үндэслэлд хамаарахгүй. Хариуцагч нь нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрсөн боловч энэ нь бэлэглэлийн гэрээг хүчингүй болгох үндэслэл болохгүй. Гуравдагч этгээдийн барьцааны эрх ашиг нь зээлийн гэрээтэй холбоотой бөгөөд шүүхийн шийдвэр нь түүний эрхэд хамааралгүй.

### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА - **Үйл явдал**: Нэхэмжлэгч Ц.А нь өөрийн өмчлөлийн газрыг чөлөөлүүлэхээр нэхэмжлэл гаргасан. Хариуцагч нар уг газрыг хууль бусаар шилжүүлсэн тул бэлэглэлийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус болгуулахаар сөрөг нэхэмжлэл гарган маргасан. - **Нэхэмжлэгч**: Ц.А нь өөрийн өмчлөлийн 1000 м.кв газрыг чөлөөлүүлэх. - **Хариуцагч**: Ж.Б, Г.Б нар нь нэхэмжлэлийг эс зөвшөөрч, Ц.А, Ч.Б нарын хооронд байгуулсан бэлэглэлийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгох. ### 🏛️ АНХАН ШАТ - **Өдөр**: 2023-05-31, **Дугаар**: 140/ШШ2023/00261 - **Шийдвэр**: Газар чөлөөлөхийг хариуцагч нарт даалгаж, сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосон. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 106.1-д зааснаар Ц.А нь газрын хууль ёсны өмчлөгч бөгөөд Ч.Б нь өмчлөлийн газраа Иргэний хуулийн 27.1.3-д заасны дагуу Ц.А-д шилжүүлсэн нь хууль зүйн үндэслэлтэй. ### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ - **Өдөр**: 2023-08-31, **Дугаар**: 205/МА2023/00025 - **Гомдлол гаргагч**: Хариуцагч нарын өмгөөлөгч Э.Б - **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэр хууль зүйн үндэслэлгүй. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрт нэмэлт оруулж, бусад заалтыг хэвээр үлдээсэн. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 56.4-т заасан сонирхогч этгээд гэдэгт Ж.Б, Г.Б нар хамаарахгүй тул бэлэглэлийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах шаардлага үндэслэлгүй. ### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ - **Өдөр**: 2023-11-23, **Дугаар**: 001/ШХТ2023/01288 - **Гомдлол гаргагч**: Хариуцагч нарын өмгөөлөгч Э.Б - **Гомдлолын шалтгаан**: Магадлалд нэхэмжлэгчийг маргаан бүхий газрын хууль ёсны өмчлөгч гэж үзсэн нь Иргэний хуулийн 56.4 болон УДШ-ийн 2010.06.22-ны 17 дугаар тогтоолд нийцээгүй. - **Шийдвэр**: Анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, магадлалыг хүчингүй болгож, хэргийг анхан шатны шүүхээр дахин хэлэлцүүлэхээр буцаасан. ### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ - Хоёр шатны шүүх хэргийн нөхцөл байдлыг бүрэн тодруулж, Иргэний хуулийн холбогдох зохицуулалтыг зөв тайлбарлан хэрэглээгүй. - Хариуцагч нарын эзэмшлийг хууль бус гэж үзэхэд учир дутагдалтай нөхцөл байдал тогтоогдсон. - Ч.Б нь газрыг өмчилж авахаас өмнө тухайн газарт Газрын тухай хууль болон Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуульд зааснаар эзэмших, өмчлөх эрх үүсээгүй байсан. - Ж.Б 1994 оноос, Г.Б 2000 оноос тухайн газарт амьдарч байсныг хэрхэн дүгнэх талаар шүүх бүрэн дүгнэлт хийгээгүй. - Нэхэмжлэгч Ц.А, Ч.Б нар нь хамаарал бүхий этгээд бөгөөд маргаантай газар дээр хариуцагч нар олон жил амьдарч байгааг Ц.А мэдэж байсан эсэх нь хэрэгт ач холбогдолтой байж болно. - Ц.А-ийн өмчлөх эрхийг Иргэний хуулийн 183.2-т зааснаар бүртгэлийн үнэн зөвд суурилж хийгдсэн хэлцэлд үндэслэгдсэн гэж үзэж хамгаалах боломжтой эсэх талаар шүүх эрх зүйн дүгнэлт хийгээгүй. - Бэлэглэлийн гэрээний бэлэглэгч Ч.Б-ийг хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцуулж байр суурийг нь тодруулаагүй. - Ц.А уг газрыг 10,000,000 төгрөгөөр худалдаж авсан гэх боловч бэлэглэлийн гэрээг үндэслэсэн нь үгүйсгэгдээгүй, мөн өөр этгээд байгааг мэдэх боломжтой байхад худалдан авсан бол шударга эзэмшигч гэж үзэх боломжтой эсэхэд шүүх дүгнэлт хийгээгүй. - Давж заалдах шатны шүүх хариуцагч нарыг Иргэний хуулийн 56.4-т заасан сонирхогч этгээд биш гэж үзсэн нь учир дутагдалтай. Хэлцлийн улмаас эрх ашиг нь хөндөгдөж байгаа гуравдагч этгээд шаардлага гаргах боломжтойг анхаараагүй.

### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА - **Үйл явдал**: Нэхэмжлэгч нь барьцааны гэрээг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгож, үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөгчөөр тогтоолгохыг хүссэн. Учир нь 2003.09.29-ний өдрийн барьцааны гэрээ дуусгавар болсон, нотариатын баталгаа нь хүчингүй болсон, харин 2004.09.02-ны өдрийн бэлэглэлийн гэрээ хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа гэж үзжээ. - **Нэхэмжлэгч**: Барьцааны гэрээг хүчин төгөлдөр бус болгож, бэлэглэлийн гэрээгээр шилжүүлсэн үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөгчөөр өөрийгөө тогтоолгох. - **Хариуцагч**: Нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгох. ### 🏛️ АНХАН ШАТ - **Өдөр**: 2020-02-04, **Дугаар**: 94 - **Шийдвэр**: Барьцааны гэрээг хүчин төгөлдөр бусд тооцох нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож, бэлэглэлийн гэрээнд заасан үл хөдлөх хөрөнгүүдийн өмчлөгчөөр нэхэмжлэгчийг тогтоосон. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 160.1.1-д зааснаар барьцааны гэрээ дуусгавар болсон, Иргэний хуулийн 100.1, 101.1-д зааснаар бэлэглэлийн гэрээ хүчин төгөлдөр байна. ### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ - **Өдөр**: 2020-04-08, **Дугаар**: 34 - **Гомдлол гаргагч**: Гуравдагч этгээд - **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэр нь хэргийн бодит байдалтай нийцээгүй, хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин шийдвэрлүүлэхээр буцаасан. - **Үндэслэл**: Нотариатын үйлдэл хүчингүй болсноор барьцааны гэрээ хүчин төгөлдөр байх эсэх, түүнтэй холбоотой улсын бүртгэл хүчинтэй эсэх зэрэг асуудлыг шийдвэрлэхээс өмнө хэргийг хянан шийдвэрлэх боломжгүй. ### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ - **Өдөр**: 2020-06-25, **Дугаар**: 001/ХТ2020/00746 - **Гомдлол гаргагч**: Гуравдагч этгээд - **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэр, давж заалдах шатны магадлал нь хэргийн бодит байдалтай нийцээгүй, хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн тул нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгох. - **Шийдвэр**: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хүчингүй болгож, анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон. ### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ - Хоёр шатны шүүх хэргийн үйл баримтыг буруу дүгнэж, хэрэглэх ёстой хуулийг хэрэглэлгүй, хэрэглэх ёсгүй хуулийг хэрэглэсэн. - Захиргааны хэргийн шүүхийн хүчин төгөлдөр шийдвэрээр нэхэмжлэгчийн маргаан бүхий үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрхийн бүртгэл хүчингүй болж, гуравдагч этгээд болон хариуцагчийн барьцааны эрх сэргэсэн. - Нотариатын үйлдэл хүчингүй болсон нь барьцааны гэрээг дуусгавар болгох, эсхүл хүчин төгөлдөр бус гэж үзэх шууд үндэслэл болохгүй. Иргэний хуулийн 156.1, 156.2-т зааснаар барьцааны гэрээ бичгээр байгуулж, улсын бүртгэлд бүртгүүлснээр хүчин төгөлдөр болно. - Талуудын хооронд байгуулагдсан 2004.09.02-ны өдрийн 5 ширхэг бэлэглэлийн гэрээ нь бэлэглэгчээс өөрийн хүсэл зоригийн үндсэн дээр бэлэг хүлээн авагчид үнэ төлбөргүй шилжүүлэхээр хийгдээгүй, харин ашиг сонирхол нэгдмэл этгээдүүдийн хооронд "дүр үзүүлэн хийсэн" хэлцэл байна. - Иргэний хуулийн 56.1.2-т зааснаар бэлэглэлийн гэрээ нь хүчин төгөлдөр бус хэлцэл тул "байхгүй гэрээ"-г үндэслэн нэхэмжлэгчийг өмчлөгчөөр тогтоох боломжгүй. - Шүүх гэрээний үүрэгтэй холбоотой хэргийг шийдвэрлэхдээ нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээгээр хязгаарлагдалгүйгээр гэрээний хүчин төгөлдөр байдалд эхэлж дүгнэлт өгөх ёстой. - Нэхэмжлэгч хүчин төгөлдөр бус гэрээний үүргийн гүйцэтгэлийг шаардах эрхгүй тул нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлтэй.

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Нэг тал нь нөгөө талдаа бэлэглэсэн үл хөдлөх хөрөнгөтэй холбоотой гэрээг хүчингүй болгуулах шаардлага гаргав. АНХАН ШАТ: Бэлэглэлийн гэрээг хүчингүй болгож, үл хөдлөх хөрөнгийг нэхэмжлэгчид буцаан олгохоор шийдвэрлэв. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Анхан шатны шүүхийн шийдвэр хууль ёсны болон үндэслэл бүхий байх шаардлагыг хангаагүй, хэргийн баримтыг бүхэлд нь хянан үзэхэд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг ноцтой зөрчсөн гэж үзэж, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр анхан шатны шүүхэд буцаалаа. ҮНДЭСЛЭЛ: Шүүх гэрээний агуулгыг бүрэн тогтоогоогүй, талуудын хооронд үүссэн эрх зүйн харилцааны талаар хуулийн үндэслэлтэй дүгнэлт хийгээгүй, нэхэмжлэлийн шаардлагыг тодруулах ажиллагаа хийгээгүй нь шийдвэрт нөлөөлсөн.

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Нэхэмжлэгч нь хариуцагчид бэлэглэсэн үл хөдлөх эд хөрөнгө, газрын бэлэглэлийн гэрээг хүчин төгөлдөр бусд тооцуулах, өмчлөлдөө буцаан шилжүүлэхийг шаардсан. Хариуцагч нь Д.Х-г асарч байсан бөгөөд бэлэглэлийн гэрээг хууль ёсны дагуу хийсэн, хууран мэхэлсэн зүйлгүй гэж үзсэн. Гуравдагч этгээдүүд нь нэхэмжлэгчийн өмчлөлд байгаа гэх хөрөнгө нь Ахмадын мөнх цаст хоршооны хамтын өмч байсан, Д.Х- нь түүнийг хууль бусаар өөрийн болгон А.А-д шилжүүлсэн тул уг гэрээг хүчингүй болгож, өөрсдийг нь хамтран өмчлөгчөөр тогтоож өгөхийг шаардсан. АНХАН ШАТ: Бэлэглэлийн гэрээг хүчин төгөлдөр бусд тооцож, гуравдагч этгээдүүдийг үл хөдлөх хөрөнгийн өмчлөгчөөр тогтоож өгөхийг хүссэн зарим хэсгийг хангаж, улсын тэмдэгтийн хураамжийг шийдвэрлэсэн. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Хариуцагч нь анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хууль буруу хэрэглэсэн, гуравдагч этгээдийн бие даасан шаардлагыг үндсэн нэхэмжлэлтэй хамт шийдвэрлэсэн нь буруу, нэхэмжлэлийн шаардлага хангагдаагүй гэж гомдол гаргасан. ҮНДЭСЛЭЛ: Анхан шатны шүүх нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг ноцтой зөрчсөн, шийдвэрийн тогтоох хэсэг болон үндэслэх хэсэг нь тодорхойгүй, ойлгомжгүй байсан тул анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр анхан шатны шүүхэд буцаасан.