Улсын дээд шүүхийн Тогтоол

📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

• Үйл явдал: 1946 оны 2 сарын 16-ны өдөр Завхан аймгийн Ардын шүүх таслах газрын тогтоолоор Ж.Чыг 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 137, 138 дугаар зүйлд заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан 1 жил хорих ял оногдуулсан.
• Нэхэмжлэгч: Улсын Ерөнхий прокурорын газрын цагаатгал хариуцсан хяналтын прокурор Ц.Батцэнгэл. Ж.Чыг улс төрийн хэрэгт хилсээр шийтгүүлж, хэлмэгдсэнд тооцож, цагаатгуулахаар дүгнэлт бичсэн.
• Хариуцагч: Завхан аймгийн Ардын шүүх таслах газр. Ж.Чыг 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 137, 138 дугаар зүйлд заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан 1 жил хорих ял оногдуулсан.

🏛️ АНХАН ШАТ

• Шийдвэр: Ж.Чыг 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 137, 138 дугаар зүйлд заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан 1 жил хорих ял оногдуулсан.
• Үндэслэл: 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 137, 138 дугаар зүйл.

🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Улсын Ерөнхий прокурорын газрын цагаатгал хариуцсан хяналтын прокурор Ц.Батцэнгэл.
• Гомдлолын шалтгаан: Ж.Чыг улс төрийн хэрэгт хилсээр шийтгүүлж, хэлмэгдсэнд тооцож, цагаатгуулахаар дүгнэлт бичсэн.
• Шийдвэр: Завхан аймгийн Ардын шүүх таслах газрын 1946 оны 02 дугаар сарын 16-ны өдрийн эрүүгийн хэргийн дугааргүй тогтоолыг хүчингүй болгож, Ж.Ч холбогдох хэргийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, түүнийг цагаатгасан.
• Үндэслэл: Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 41.1 дүгээр зүйлийн 1.3, 41.4 дүгээр зүйл.

⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Улсын Ерөнхий прокурорын газрын цагаатгал хариуцсан хяналтын прокурор Ц.Батцэнгэл.
• Гомдлолын шалтгаан: Ж.Чыг улс төрийн хэрэгт хилсээр шийтгүүлж, хэлмэгдсэнд тооцож, цагаатгуулахаар дүгнэлт бичсэн.
• Шийдвэр: Завхан аймгийн Ардын шүүх таслах газрын 1946 оны 02 дугаар сарын 16-ны өдрийн эрүүгийн хэргийн дугааргүй тогтоолыг хүчингүй болгож, Ж.Ч холбогдох хэргийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, түүнийг цагаатгасан.

📚 ҮНДЭСЛЭЛ

• Завхан аймгийн Ардын шүүх таслах газрын 1946 оны 02 дугаар сарын 16-ны өдрийн эрүүгийн хэргийн дугааргүй тогтоолоор Ж.Чыг 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 137, 138 дугаар зүйлд заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан 1 жил хорих ял оногдуулсан.
• Улсын Ерөнхий прокурорын газрын цагаатгал хариуцсан хяналтын прокурор Ц.Батцэнгэлийн бичсэн дүгнэлт болон шүүх хуралдаанд хэлсэн саналдаа: Ж.Чыг улс төрийн хэрэгт хилсээр шийтгүүлж, хэлмэгдсэнд тооцож, цагаатгуулахаар дүгнэлт бичсэн.
• Хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар Ж.Ч холбогдох хэргийг хянан хэлэлцэж, тухайн хэргийн нотлогдсон байдал, шүүхийн шийдвэрийн хууль зүйн үндэслэлийг бүрэн хянаж үзэв.
• Ж.Ч нь өвдөж зовсон хүмүүсийн хүсэлтээр тэдэнд ном унших, засал хийх зэргээр шашны зан үйлийг хийж, хариуд нь иргэдийн сайн дураар өргөл болгон барьсан мал, эд зүйлийг авч байсан үйл баримт хавтаст хэрэгт бэхжүүлэгдсэн нэр бүхий гэрчүүдийн мэдүүлгээр тогтоогдсон хэдий ч түүнийг шунахай сэдэлтээр, ард олны сүсэг бишрэлийг далимдуулан, хуурч мэхлэх аргаар иргэдийг аргагүй байдалд оруулж эд зүйлийг нь завшсан буюу тухайн үеийн хууль тогтоомжоор хориглосон нийгэмд аюултай, гэмт хэргийн шинжтэй үйлдэл хийсэн гэж үзэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй байна гэж үзлээ.
• Тухайн үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан “Төр шашныг тусгаарлан явуулах тухай” хуулийн 20 дугаар зүйлд “... Гагцхүү сайн дураар өргөн барьсныг авах явдлыг үл цаазална” гэснээс үзэхэд ард иргэд өөрсдийн хүсэлтээр ламд хандан шашны зан үйл хийлгэж, сайн дураар өргөл барихыг хориглоогүй байна.
• Ж.Чыг д ээрх гэмт хэрэгт гэм буруутайд тооцож, ял шийтгэсэн 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 137 дугаар зүйл нь Монгол Улсын Их Хурлаас батлан гаргасан “Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгчдийг цагаатгах, тэдэнд нөхөх олговор олгох тухай” хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1 дэх хэсгийн г-д заасан /Ш үүх, шүүхийг орлон ажилласан тусгай комисс, онцгой бүрэн эрхт комиссын шийдвэрээр 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 55-69, 137 дугаар зүйлд заасан гэмт хэрэгт хилсээр ял шийтгүүлсэн / үндэслэлд хамаарч байгааг дурдах нь зүйтэй.
• Харин 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 138 дугаар зүйлд заасан “Хутагт хувилгаад зэрэг хуулиар устгагдсан шашны нэр цолыг олгох буюу зарлан мэдэгдэх” гэмт хэрэг нь “Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгчдийг цагаатгах, тэдэнд нөхөх олговор олгох тухай” хуулийн үйлчлэлд хамаарахгүй хэдий ч хяналтын шатны шүүхэд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40.5 дугаар зүйл д заасн аар олгосон эрх хэмжээний хүрээнд Ж.Ч холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэсэн Завхан аймгийн Ардын шүүх таслах газрын 1946 оны 02 дугаар сарын 16-ны өдрийн шийдвэрийг бүхэлд нь хянаж үзэхэд тэрээр хутагт хувилгаадыг тодруулж, нэр цол олгох шашны үйл ажиллагаанд биечлэн оролцож, түүнийгээ ард иргэдэд зарлан тунхагласан гэж үзэх нөхцөл байдал хавтаст хэрэгт цугларсан баримтат мэдээллийн хүрээнд тогтоогдоогүй байх бөгөөд Завхан аймгийн прокурорын мөрдөн байцаагч Авирмэдийн бичсэн 1946 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрийн 9 дугаартай ялын төлөвлөгөөнд дурдсан “Увс аймгийн Завхан суманд хувилгаан тодорсон түүнд мөргөхөөр Баатар вангийнхнаас бөөн бөөнөөрөө мөргөл хийж очдог гэнэ гэх зэргээр ор үндэсгүй худал ятгалга, цуурхлыг ард олны дотор тарааж байсан нь чин үнэн” хэмээн Ж.Чын өгсөн мэдүүлэг нь бусад баримтаар давхар нотлогдоогүйгээс гадна тухайн мэдүүлэгт дурдсан тодорхой бус үйл баримт нь 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 138 дугаар зүйлд заасан гэмт хэргийн шинжийг илтэд агуулаагүй байна гэж үзлээ.
• Иймд Ж.Чыг улс төрийн хэрэгт хилсээр шийтгүүлж, хэлмэгдсэнд тооцож, цагаатгуулахаар прокурорын бичсэн дүгнэлтийг хүлээн авч, Завхан аймгийн Дөрвөлжин сумын харьяат, Ж.Чт 1942 оны Эрүүгийн хуулийн 137, 138 дугаар зүйлд зааснаар нийт 1 жил хорих ял оногдуулсан Завхан аймгийн Ардын шүүх таслах газрын 1946 оны 02 дугаар сарын 16-ны өдрийн эрүүгийн хэргийн дугааргүй тогтоолыг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 41.1 дүгээр зүйлийн 1.3-т “Гэм буруугүй хүнд ... ял оногдуулахад хүргэсэн ... нөхцөл байдал илэрсэн” үндэслэлээр хүчингүй болгож, Ж.Ч холбогдох хэргийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, түүнийг цагаатгах хууль зүйн үндэслэлтэй гэж хяналтын шатны шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэсэн.