Иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцож буй субьектүүдийн иргэний эрх зүйн чадварыг хязгаарлаж болох уу?

Иргэний эрх зүйн чадварыг хязгаарлах өргөдөл, шалтгаан, нөхцөл болон аргыг эргэн санаарай.

Тайлбар

Зөв хариулт: B. Эрх зүйн чадварыг хязгаарлаж болохгүй (өгөгдсөн тэмдэглэгээтэй сонголт).

Суурь эх

Иргэний хуулийн 14.2 дугаар зүйлд шууд хэлсэн: «Иргэний эрх зүйн чадварыг хязгаарлахыг хориглоно» (Иргэний хууль, 14). Энэ нь иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцогч иргэн (натурал хүн)-ийн хувьд үндсэн зарчим юм. Чадварын ерөнхий төрөл нь төрсөн үеэсээ асанаар дуусгавар байдаг (14.1).

Сонголт бүрийг үнэлэх

• A. «Хуулиар эрх зүйн чадамжийг хязгаарлах тохиолдлыг нэрлэн заасан байдаг» — иргэний хуульд ийм нэрлэсэн ерөнхий тохиолдол байхгүй. Хуульд заасан үндэслэл, журмаар хязгаарлана гэдэг нь хуулийн этгээдийн чадвартай холбоотой (Иргэний хууль, 26, 26.9), иргэний хувьд 14.2-т хориглоно.
• B. «Эрх зүйн чадварыг хязгаарлаж болохгүй» — зөв. 14.2-т хориглоно; мөн 15.2-оор 16–18 насны иргэнд бүрэн чадамж олгох нь чадвар өгөх эрх бөгөөд хязгаарлах биш.
• C. «Монгол Улсын хуулиар хязгаарлаж болно» — буруу. Иргэний хуульд ийм заалт байхгүй; гадаад иргэний хувьд (Иргэний хууль, 543) л хязгаарлах боломжтой гэж дурдсан боловч энэ нь иргэний хувьд үндсэн дүрэм биш.
• D. «Сонирхогч этгээдийн хүсэлтээр шүүх хязгаарлана» — буруу. Шүүх сонирхогчийн хүсэлтээр зүйл 15.3-аар бүрэн чадамжтай гэж тооцсон шийдвэрийг хүчингүй болгох бөгөөд энэ нь чадвар хязгаарлах эрх биш (Иргэний хууль, 15).

Заавал тэмдэглэх нюанс (редакторын шалгалтад)

Сонголт B нь ерөнхий зарчим түвшинд зөв боловч абсолют биш:

• 14–18 хүртэлх насны иргэн иргэний эрх зүйн бүрэн бус чадамжтай бөгөөд тэдний хэлцлийн зарим нь төлөөлөгчийн зөвшөөрөлд хамаарах (Иргэний хууль, 16);
• хуулийн этгээдийн чадварыг хуульд заасан үндэслэл, журмаар хязгаарлаж болно (26.9);
• гадаад иргэний чадварыг Монгол Улсын хуулиар хязгаарлаж болно (543).

Иймээс бодлогын хариулт B байх нь зөв хэвээр, гэхдээ суралцагчид «иргэний (натурал хүний) чадварыг хязгаарлахыг хориглоно; харин хуулийн этгээд болон гадаад иргэний хувьд хуулиар хязгаарлах боломжтой» гэсэн нэмэлт тайлбарыг өгөх нь зүйтэй.