Гэмт хэрэг үйлдэх санаа бодол үүссэн үндэслэлээр эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үү?

Санаа бодолын хүчин зүйл болох эрх зүйн шаардлага болон үүнийг гэмт хэрэгтэй холбох нөхцөлүүдийг эргэн санаарай.

Тайлбар

Хуулийн тогтолцоор гэмт хэрэг үйлдэх санаа бодолтой байх нь гэмт хэрэг үүсгэх ганц үндэслэл биш. Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхгэд гэмт хэрэгт тодорхой шинж (хууль бус үйлдэл, эс үйлдэхүй + гэм буруу + хохирол, хор уршиг) бүхий бодит үйлдэл шаардлагатай.

• Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 2.8: гэмт хэрэгт шууд чиглэсэн үйлдэл байхгүй бол зөвхөн санаатай бодолтой байгаа нь тус болохгүй; харин 2.8.3-аар “Гэмт хэргийг үйлдэж төгсгөх боломжтойг ойлгож байсан боловч туйлд нь хүргэхээс сайн дураараа татгалзсан хүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхгүй.
• Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 2.3: санаатай гэмт хэрэг гэж тооцохын тулд үйлдэл нь умыслын зүйлтэй, бодит үйлдэл байх шаардлагатай (2.3.2).
• Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 2.7: зэвсэг, хэрэгсэл бэлтгэсэн нь “гэмт хэрэг үйлдэхэд бэлтгэх” бөгөөд 2.7.2–2.7.3-аар бэлтгэсэн үйлдэл нь тухайн гэмт хэргийн шинжийг хангахгүй бол (2.8.1–2.8.2-ийн “завдсан” гэдэг төрөл) тус болохгүй.

Сонголт бүрийн үнэлгээ

• A. Гэмт хэрэг үйлдэхээр завдсан гэж үзэн эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ — буруу. “Завдах” нь 2.8.1-ийн тусгай нөхцөл бөгөөд бүх тохиолдолд хүлээлгэх ялын үндэслэл биш; зөвхөн 2.8.2-ийн дагуу оногдуулах ялын дээд хэмжээг гуравны хоёр дахин хэтрэхгүй багаар тогтоох боломжтой.
• B. Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхгүй — зөв. Санаа бодол үүсэх нь гэмт хэрэг үүсгэхгүй; 2.8.3-аар ийм тохиолдолд хариуцлага хүлээлгэхгүй гэж expressly тогтоосон.
• C. Гэмт хэрэг үйлдэхэд бэлтгэсэнд тооцож, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ — буруу. Бэлтгэлээс татгалзахын тулд бэлтгэсэн нь тухайн гэмт хэргийн шинжийг хангах ёстой (2.7.3), эс бөгөөс тус болохгүй.
• D. Гэмт санаа бодлоо хэрэгжүүлэх боломж байсан эсэхийг шалгаж, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх эсэхийг шүүх шийдвэрлэнэ — буруу. Энэ нь “боломж байсан эсэх”-ийг шалгах тухай 2.3.3-ийн болгоомжгүй хэлбэрийн шалгуур бөгөөд асуултын нөхцөл (үйлдэл хийгээгүй) өөрөө хариуцлага үүсэхгүй байх нь тогтоогдсон; шүүх “болох боломжтой байсан”-ыг шалгах үүрэгтэй биш.

Дүгнэлт: B. Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхгүй. Гэмт хэрэг үйлдэх санаа бодол үүссэн нь гэмт хэрэг үүсгэх үндэслэл болохгүй; бодит гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүй болон үүнээс гарсан хохирол, хор уршиг шаардлагатай (2.3, 2.8).