Иргэн А нь эхнэр болон насанд хүрсэн 2 охины хамт амьдардаг. Тэд 3 орон сууцыг хамтран өмчилдөг ба А нь мөрийтэй тоглоомд донтсон нэгэн юм. Тэрээр мөрийтэй тоглоомоос болж их хэмжээний өрөнд орсон тул эхнэр болон хүүхдүүдээ хөдөө явсан хойгуур дундын өмчийн орон сууцаа тэдний зөвшөөрөлгүйгээр иргэн С-д худалдан борлуулсан. А- ийн эхнэр болох О нь шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан ба уг нэхэмжлэлдээ “Нөхөр болох иргэн А нь маргаан бүхий орон сууцны бусад өмчлөгчдөөс зөвшөөрөл авалгүйгээр иргэн С-д уг орон сууцыг худалдан борлуулсан байх тул С-ийн эзэмшлээс уг орон сууцыг гаргуулж өгнө үү” гэсэн байна. Түүний нэхэмжлэлийн шаардлага хууль зүйн үндэслэлтэй юу?

Иргэн А болон О-ийн гэр бүлийн хамтран эзэмшдэг орон сууцны хууль ёсны захиргаа, О-ийн нөхөмжлэгч эрх, зөвшөөрөлгүй худалдах үйлдлийн хүчин төгөлдөр чанар, иргэн С-ийн эзэмшлээс орон сууцыг гаргах нөхцөлүүдийг эргэн санаарай.

Тойрхий дүгнэлт

Зөв хариулт: B — Иргэн С-ийн эзэмшлээс маргаан бүхий орон сууцыг бүхэлд нь шаардах эрхтэй.

1. А-ын худалдах үйлдэл хууль зүйн үндэслэлгүй

Гэрлэснээс хойш хамтран амьдарсан үеийн орон сууц нь гэр бүлийн гишүүдийн хамтран өмчлөх дундын өмч болно (Иргэний хууль, 126). Гэр бүлийн хамтран өмчлөх дундын өмчийн үл хөдлөх эд хөрөнгийг захиран зарцуулахдаа гэр бүлийн насанд хүрсэн гишүүний бичгээр гаргаж, нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрлийг авах ёстой бөгөөд аваагүй бол тэр хэлцэл хүчин төгөлдөр бус (Иргэний хууль, 128.2, 128.3).

А эхнэр, хүүхдүүдийн зөвшөөрөлгүйгээр орон сууцыг худалдан борлуулсан тул:

• хэлцэл хүчин төгөлдөр бус → иргэн С өмчлөх эрхийг олж аваагүй;
• өмчлөх эрх шилжээгүй тул бусад өмчлөгчдийн эрх дуусгавар болохгүй (Иргэний хууль, 121.1);
• түүнчлэн гэр бүлийн гишүүдийн хамтран өмчлөх дундын өмчийн эрхийг хүчингүй болгохыг шаардах эрхтэй (Иргэний хууль, 489.1).

2. О бүхэл орон сууцыг С-ээс буцаан авах эрхтэй

Хуваагдах хэсэг нь тогтоогдоогүй, өмчлөл хийдэггүй (бүтэн байшин) дундын өмчийн хувьд өмчлөгч тус бүр өмчлөлийн зүйлээ бүхэлд нь гуравдагч этгээдийн эзэмшлээс шаардах эрхтэй (Иргэний хууль, 108.2). Гэр бүлийн хамтран өмчлөх үед гишүүнд ногдох хэсгийг шүүх тогтоох бөгөөд тэр хэсэгт оруулсан хөрөнгийн үнэ ногдох хэсгээс давсан бол зөрүүг бусдад олгоно (Иргэний хууль, 129.6, 130.3). Иймээс О нь тус бүрийн ногдох хэсгийг тооцон авахгүйгээр бүхэл орон сууцыг С-ийн эзэмшлээс гаргуулж авах эрхтэй. Маргааныг зөвшөөрөлгүй үүсгэсэн, өмчлөгч биш болохыг мэдэж байсан С нь шүдарга эзэмшигч болохгүй (Иргэний хууль, 90.1, 114.1), тэгэхээр тэр өмчлөх эрхийг олж аваагүй.

3. Сонголт бүрийн үнэлгээ

• A (буруу): Гэр бүлийн хамтран өмчлөх дундын өмчийн хувьд гишүүнд тогтоогдоогүй, өмчлөгч тус бүр бүхэлд нь шаардах эрхтэй (Иргэний хууль, 108.2, 129). Тэгэхээр “зөвхөн өөрт ногдох хэсгээ” гэж татгалзох боломжгүй.
• B (зөв): Дээрх үндэслэлээр О бүхэл орон сууцыг С-ийн эзэмшлээс шаардах эрхтэй.
• C (буруу): С шударгаар өмчлөх эрхийг олж аваагүй: хэлцэл өөрөө хүчин төгөлдөр бус тул С хууль ёсны өмчлөгч биш. “Шударгаар олж авсан” байх нөхцөл биелэхгүй (Иргэний хууль, 114.1).
• D (буруу): О-ийн эрх зөвхөн нөхөрт очихгүй; гуравдагч этгээд С-ээс бүхэл орон сууцыг буцаан авах эрхтэй. Харин А-ын зөрчилд хариуцлага тогтоох, зөвшөөрөлгүй захиран зарцуулсны нөхцөлд бусдын эрхийг зөрчсөн үүргээс нэхэмжлэл гаргах эрх нь тус бүрийн зүйлд биелнэ (Иргэний хууль, 128.4, 495.1).

4. Мөрийн тухай нэмэлт тэмдэглэл

А-ын мөрийн үед төлсөн мөнгө, шилжүүлсэн хөрөнгийг эргүүлэн шаардах боломжгүй (Иргэний хууль, 486.3). Гэтэл энэ нь хамтран өмчлөх дундын өмчийг зөвшөөрөлгүй захиран зарцуулах үйлдлийг хууль зүйн үндэслэлтэй болгохгүй — энэ нь өөр өөр асуудал.

Дүгнэлт: О-ийн нэхэмжлэл зөв. Иргэн С-ийн эзэмшлээс маргаан бүхий орон сууцыг бүхэлд нь шаардах эрхтэй (B).