Хоригдол ар гэрийнхэндээ, хорих байгууллагын дарга ажлаасаа чөлөөлөгдсөн болсон тухай, мөн түүний зан байдлын тухай сөрөг агуулга бүхий захидал бичжээ. Захидалд хорих байгууллага, түүнд ял эдлүүлж буй байдлыг дурдаагүй байна. Эрх бүхий албан тушаалтан захидалд хуульд заасны дагуу үзлэг хийж цааш илгээхээс татгалзжээ. Хоригдол үндсэн эрх эдлэх үү, үүнд захидал харилцааны нууц хамаарах уу, эсхүл үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрх хамаарах уу?

Хоригдлын үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрх, хувийн амьдрал болон захидал харилцааны нууц хамгаалах эрх, хорих байдлын зэрэг нь хамгааллын эрх төрөл тус бүрээр ялгаатай бөгөөд тэдгээрийг хуульд заасны дагуу тэнцэт хамгаалах үүргийг эргэн санаарай.

Зөв хариулт: A. Хоригдол аль аль үндсэн эрхийг эдэлнэ

Түлхүүр эх сурвалжууд

• Сэжигтэн, яллагдагчийг баривчлах, цагдан хорих шийдвэрийг биелүүлэх тухай, 5: хоригдсон этгээд нь энэ хуулиар хязгаарласнаас бусад Монгол Улсын иргэний эрх, эрх чөлөөг эдэлж, үүрэг хүлээнэ; үндэс, үзэл бодол, боловсрол зэргээс үл хамааран хуулийн нэгэн адил үйлчилнэ. → Ял эдэлж байгаа нь үндсэн эрхийн субъект байдлыг үгүйсгэхгүй.
• Тэр хуулын 21: хоригдсон этгээдийн ирсэн, явуулсан захидал, цахилгааныг хорих байрны захиргаа заавал хянана; гэмт хэргийн бодит үнэнийг тогтооход саад болохуйц утгатай нууц үг хэллэг, шифртэй, төрийн болон хуулиар хамгаалагдсан нууцтай холбоотой захидлыг шийдвэр гаргасан албан тушаалтанд шилжүүлнэ. Хоригдсон этгээд ял эдэлж байгаа хүмүүстэй захидал харилцахад зөвхөн шийдвэр гаргасан албан тушаалтны зөвшөөрлийг үндэслэнэ. → Захидал харилцааны нууц хуулиар хязгаарлагдсан бөгөөд хяналт нь “гэмт хэргийн бодит үнэнийг тогтооход саад болохуйц” гэсэн шалгууртай.
• Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /Шинэчилсэн найруулга/, 235: хорих ангийн алба хаагч захидал, илгээмжийг задлан үзлэг хийнэ; шилжүүлэхгүй захидлын жагсаалт хязгаарлагдсан (гэмт хэрэгт уриалан дуудах, гутаан доромжих, цочрол үзүүлэх зорилготой, нууц тэмдэгтэй) бөгөөд алба хаагч хоригдлын захидал харилцаа, хувийн нууцыг задруулахгүй байх үүрэгтэй. → Үзлэг хийх, зогсоох эрх хуулиар тодорхой хязгаарлагдсан; “үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх” гэсэн тусгай зүйлээр хоригдлоос тасарсан эрх биш.

Сонголт бүрийн үзүүлэлт

• A (зөв): Хоригдол аль аль үндсэн эрхийг эдэлнэ. 5.1 дээр суурилсан, хорих ял нь эрх чөлөөг хууль ёсны, тодорхой зорилгод тул зөвхөн хязгаарлалтын үндэслэл болно.
• B (буруу): Бодит бичлэгт захидал харилцааны нууц хуулиар хязгаарлагдсан (21.2, 235.5) тул “үзлэг хийхгүй” гэсэн тайлбар үндэслэлгүй.
• C (буруу): Үндсэн эрхийг хууль, төрийн байгууллагын зөвшөөрөл, улсын хамгаалалтын ашиглалтын зорилгоор төдийгүй хязгаарлаж болно; “аль ч үндсэн эрхийг” гэж ерөнхийд нь хязгаарлах боломжгүй.
• D (буруу): Үзэл бодлоо илэрхийлэх, үг хэлэх эрх ерөнхий үндсэн эрх бөгөөд хоригдолд ч хэвээр; гэвч энэ нь захидлын үзлэгийг хорих ял эдэлдэг бүх үндсэн эрхээс тусгаарлан "хоригдлоос тасарсан" тусгай эрх биш. Тиймээс үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхтэй гэсэн нь хоригдлын эрхийн тусгай мэдэгдэл биш.

Түүнчлэн анхаарах зүйл (редакторын шалгалт): Үзлэг хийсэн албан тушаалтан захидалд хорих байгууллага, ял эдэлж байгаа байдлыг дурдаагүй бөгөөд цааш илгээхээс татгалзсан нь 235.3-д заасан хоригдохгүй зүйлсийн жагсаалттай нийцэхгүй бөгөөд “хорих байгууллагын тухай сөрөг агуулгатай захидал” гэсэн тусгай үндэслэл хуулиар тогтоогдсонгүй. Энэ нь 21.2, 235.4–235.5-ын нууцыг задруулахгүй, эрхээр хязгаарлах зарчмыг зөрчиж байж болох тул хорих байгууллагын даргын үзлэгийн хууль ёсны үндэслэл, зөвшөөрлийн хамаарлыг шалгах шаардлагатай.