Засгийн газрын нэгэн хуралдаан дээр Сангийн сайд намуудад төрөөс олгох санхүүжилтийн талаар мэдээлэл хийгээд нэр бүхий хоёр нам санхүүжилт авах хуулийн шаардлага хангаагүй талаар ярьжээ. Гэтэл мэдээлэлд дурдагдсан хоёр намын хэсэг гишүүд хэвлэлийн хурал хийж, Засгийн газар намын дотоод хэрэгт оролцож, бидний үйл ажиллагаанд хяналт тавьж байна хэмээн мэдэгдэл хийсэн байна. Эдгээр нам Засгийн газрыг буруутгах нь үндэслэлтэй эсэх?

Нам нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хуулийг сахин биелүүлэх үүрэгтэй гэдэг нь Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлийн 10 дахь хэсэгт “нам, олон нийтийн бусад бүх байгууллага нийгэм, төрийн аюулгүй байдлыг сахиж, хуулийг дээдлэн биелүүлнэ” гэж, мөн Улс төрийн намын тухай хуулийн 7.5-д “Нам нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хуулийг сахин биелүүлэх үүрэгтэй” гэж тус тус заасан. Иймээс нам хууль тогтоомжийг биелүүлж байгаа эсэх нь зөвхөн намын дотоод хэрэг биш, харин хуульд нийцүүлэн хянах боломжтой асуудал юм.

Төрөөс намуудад олгох санхүүжилтийн хувьд Улс төрийн намын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлд санхүүжилт олгох нөхцөл, хэмжээ, томьёог тодорхой зохицуулж, 27.3-д нийт сонгогчийн нэг ба түүнээс дээш хувийн санал авсан намд санхүүжилт олгохыг, 27.4-д уг шаардлагыг хангаагүй намд олгохыг хориглосон. Мөн 31 дүгээр зүйлээр сонгуулийн төв байгууллага төрийн санхүүжилт, зарцуулалтын тайланг хянах, аудитын дүгнэлт гаргуулах, төрийн аудитын байгууллага аудит хийх зэргээр хяналтын тогтолцоог бий болгосон. Энэ нь намын санхүүжилт хуульд нийцсэн эсэхийг хянах нь хуулиар тогтоосон хяналтын хүрээнд хамаарах асуудал болохыг харуулна.

Үндсэн хуулийн 19 дүгээр зүйлийн 19.3-д хүн эрх, эрх чөлөөгөө эдлэхдээ үндэсний аюулгүй байдал, бусад хүний эрх, эрх чөлөөг хохироож, нийгмийн хэв журмыг гажуудуулж болохгүй гэж заасан нь намын үйл ажиллагаа ч хуулийн хүрээнд явагдах ёстойг бататгана. Нам байгуулах, эвлэлдэн нэгдэх эрх Үндсэн хуулиар хамгаалагдсан ч энэ эрх нь хууль сахих үүргээс чөлөөлөх үндэслэл болохгүй.

Тиймээс Засгийн газар намууд хууль тогтоомжийг хэрхэн биелүүлж байгаад хуулиар олгосон эрх хэмжээнийхээ хүрээнд хяналт тавих нь үндэслэлтэй бөгөөд намуудыг “дотоод хэрэгт оролцсон” гэж буруутгах үндэслэлгүй юм.