Иргэн А нь “Б” компанитай худалдах, худалдан авах гэрээ байгуулж 4 өрөө орон сууцыг худалдаж авахаар тохиролцжээ. “Б” компани орон сууцыг иргэн А-д хүлээлгэж өгөх хугацааг 6 сараар хэтрүүлсэн байна. А нь “Б” компанид холбогдуулж алдангид 140.0 сая төгрөг гаргуулах нэхэмжлэл гаргасан ба шүүгч алдангийн тооцооны талаар шинжээч томилж захирамж гаргажээ. Шүүгчийн захирамж хуульд нийцсэн үү?

Дүгнэлт: шүүгчийн захирамж үндэслэлгүй.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 47.1 дэх хэсэг-т шинжээч томилох үндэслэлийг тодорхой заасан: хэрэг хянан шийдвэрлэхэд шинжлэх ухаан, тооцоо, тоо бүртгэл, урлаг, утга зохиол, техникийн зэрэг тусгай мэдлэг шаардагдах асуудлыг тодруулах шаардлагатай үед л хэргийн оролцогчийн хүсэлтээр эсвэл шүүхийн санаачилгаар шүүгч захирамж гарган шинжээчийг томилно.

Энэ хэрэгт маргаан нь гэрээгээр хүлээсэн үүргийг хугацаанд нь биелүүлээгүйгээс үүдэлтэй алдангийн хэмжээг тооцох асуудал юм. Алдангийн хэмжээг гэрээний нөхцөл, хуульд заасан хувь хэмжээ, хэтрүүлсэн хугацааг үндэслэн шүүх өөрөө тооцож, хууль зүйн дүгнэлт хийх чадвартай. Ийм тооцоо нь тусгай мэдлэг шаардагдах шинжлэх ухаан, техник, тоо бүртгэлийн асуудалд хамаарахгүй.

Иймд 47.1 дэх хэсэгт заасан шинжээч томилох нөхцөл бүрдээгүй байхад шүүгч шинжээч томилсон нь хуульд нийцээгүй, үндэслэлгүй захирамж болно. Шүүгч “тусгай мэдлэг шаардагдана” гэж үзсэн субъектив дүгнэлт нь хуульд заасан нөхцөлийг орлож чадахгүй; нөхцөл бодитоор бүрдээгүй бол захирамж хууль ёсны үндэслэлгүй хэвээр байна.