Гэмт хэрэг үйлдэх үедээ хэрэг хариуцах чадваргүй байсан хүнд эмнэлгийн чанартай албадлагын арга хэмжээг ямар тохиолдолд хэрэглэх вэ?

Гэмт хэрэг үйлдэх үедээ хариуцах чадваргүй байх нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрөх эрх зүйн шалгуур, эмнэлгийн чанартай албадлагын арга хэмжээний үндэслэл болон хүний эрх, үүргийн ялгааг эргэн санаарай.

Зөв хариулт: A — “Хэрэг хариуцах чадваргүй байсан нь уг албадлагыг шүүх хэрэглэх үндэслэл болно.”

Үндэслэл

• Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 6.3: “6.3.3. Гэмт хэрэг үйлдэх үедээ хэрэг хариуцах чадваргүй байсан хүнд ял оногдуулахгүйгээр энэ хуульд заасан эмнэлгийн чанартай албадлагын арга хэмжээ хэрэглэнэ.”
• Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 7.4: “7.4.1. Гэмт хэрэг үйлдэх үедээ хэрэг хариуцах чадваргүй байсан… нөхцөлд шүүхээс эмнэлгийн чанартай албадлагын арга хэмжээ хэрэглэх шийдвэр гаргана.” Иймээс хариуцах чадваргүй байдал нь уг арга хэмжээ хэрэглэх шууд үндэслэл болно.

Буруу сонголтуудын шалгалт

• B – 7.4.9-ийн “согтуурах, мансуурах донтой байдлыг харгалзан” гэдэг нь сэтгэл аслын, донтох зуршлын эсрэг эмчилгээ хийлгэх эмнэлгийн чанартай албадлагын тухай бөгөөд хэрэг хариуцах чадвартай гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд хамаарна; хариуцах чадваргүй хүнд хамаарахгүй.
• C – Прокурор эрүүгийн хэргийг шүүхэд шилжүүлэх санал тавьж болно (Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 19.1: 19.1.3), гэхдээ эмнэлгийн чанартай албадлагын төрөл, дэглэм, хугацааг шинжээчийн дүгнэлтийг харгалзан шүүх тогтооно (7.4.7, 7.4.8). Прокурорын хүсэлт дээр үндэслэн шууд тогтоох эрхгүй.
• D – Нөхцөл нь урвуу: 7.4.3-аар гэмт хэрэг үйлдэх үедээ хэрэг хариуцах чадваргүй байсан хүний сэтгэцийн байдал нь өөртөө, бусдад аюул учруулахааргүй бол албадлага хэрэглэхгүйгээр эмчилгээ, асран хамгаалагчид халамжлуулахаар шилжүүлж болно. Мөн энэ арга хэмжээ Эрүүгийн хуулын тусгай ангаас үл хамааран ерөнхий зүйлээр хэрэглэгдэх тул “зөвхөн тусгай ангид заасан төрлийн гэмт хэрэг” гэсэн хязгаарлал буруу.

Хяналтын шатны шүүхийн жишээ ([[CASE:eruu/3/2066]]): сэтгэц эмгэг судлалын дүгнэлтээр гэмт хэрэг үйлдэх үедээ хэрэг хариуцах чадваргүй байсан шүүгдэгчийн хувьд 6.3.3-аар ял оногдуулахгүйгээр эмнэлгийн чанартай албадлагын арга хэмжээ хэрэглэх ёстой бөгөөд уг үндэслэлд анхан, давж заалдах шатны шийдвэрүүд дутсан тул хүчингүй болгож, хэргийг прокурорт буцаасан.