“Т” арилжааны банкнаас иргэн Ү ипотекийн зээл болох 150.0 сая төгрөгийг жилийн 6 хувийн хүүтэй зээлжээ. Зээлийн шимтгэл гэж зээлийн хэмжээнээс 1 хувьтай тэнцүү мөнгөн хөрөнгийг банк суутгасан байна. Иргэн Ү зээлийн шимтгэлийн хэмжээ нь харьцангуй их байна, үндэслэлгүй шимтгэл авч байна гэх нэхэмжлэл шүүхэд гаргах тохиолдолд зээлийн шимтгэлийн мөнгийг буцаан шаардах үндэслэл нь ямар шаардах эрх байж болох вэ?

Зөв хариулт: A. Үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөний улмаас олсон хөрөнгийг буцаан төлөхтэй холбоотой шаардах эрх

Яагаад A зөв байх вэ?

1. Шимтгэлийн хууль ёсны үндэслэл байхгүй. Мөнгөн зээлийн үйл ажиллагааг зохицуулах тухай хуулийн 15.10-р зүйлд “Зээлийн, барьцааны болон батлан даалтын гэрээ байгуулахад аливаа шимтгэл, хураамж, эсвүл нэмэлт төлбөр авахыг мөнгөн зээлийн үйл ажиллагаа эрхлэх этгээдэд хориглоно” гэж заасан. Иймээс ипотекийн зээлийн гэрээнд 1 хувийн шимтгэл зарласан нь хууль зөрчигдсөн, тэгэхээр зээлдэгчийн төлсөн төлбөрийн хувьд өр төлбөрийн үүрэг үүсээгүй (өөрөөр хэлбэл, үндэслэлгүй хөрөнгөжсөн) болно.

2. Хуулийн холбогдох зүйл. Иргэний хуулийн 492.1.1-д “үүрэг үүсээгүй, эсвүл үүрэг нь хожим дуусгавар болсон буюу хүчин төгөлдөр бус болсон” үед хөрөнгө олж авсан этгээдээс уг хөрөнгийг буцаан шаардах эрхтэй гэж заасан бөгөөд 493.1-ээр буцаан шаардах шаардлагад уг хөрөнгө, түүнээс олсон орлого, үр шимийг оруулж бүх зүйлийг хамруулдаг (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 492, ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 493). Тэгэхээр иргэн Ү шимтгэл буюу 1.5 сая төгрөгийг үндэслэлгүй төлсөн тул банкаас буцаан шаардах эрхтэй.

3. Шүүхний практик. Хяналтын шатны шүүх 492.1.1-ийг “үндэслэлгүй хөрөнгөжсөн” байдлыг тогтоох үндэслэл болох эрх мэдэгдэх үүрэг гэж тайлбарлан, үндэслэлгүй хөрөнгөжсөн нь батлагдаагүй үед нэхэмжлэлийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байхыг дүгнэлж байна (жишээ: [[CASE:irgen/3/8175]], [[CASE:irgen/3/5553]]).

Бусад сонголтууд яагаад буруу байх вэ?

• B (гэм буруутай хууль бус үйлдлийн улмаас учирсан хохирлыг нөхөн төлөх) — Энд зээлдэгчид гэм буруутай үйлдэл учир хохирол оюу гэж нэхэмжлэх үндэслэл байхгүй; нэхэмжлэл нь төлсөн мөнгөө буцаан авах, өөрөөр хэлбэл үндэслэлгүй хөрөнгөжилтийн хасах эрхтэй. Харин зээлийн гэрээг зөрчсөн банк гэм буруутай үйлдэл хийсэн бол хууль зүйн өөр үндэслэл (шүүхэд нэхэмжлэх эрх, эсвэл захиргаа хариуцлага) хэрэглэгдэнэ.
• C (гэрээний үүргээ зөрчсөний улмаас учирсан хохирлыг нөхөн төлөх) — Энэ нь гэрээ зөрчихөөс үүсэх хариуцлага бөгөөд “шимитгэл” гэж авах нь гэрээний үүргийн зөрчил биш; харин зөвшөөрөгдөөгүй нэмэлт төлбөрийг авах үйлдэл.
• D (гэрээ хүчин төгөлдөр бус болсноос учирсан хохирлыг нөхөн төлөх) — Энэ нь хүчин төгөлдөр бус гэж тооцогдсон гэрээний үүргээ гүйцэтгэгч (банк)-ын хариуцлага; харин 493.4-ийг дагавал зээлийн гэрээ хүчин төгөлдөр бус болсон гэсэн үндэслэл, түүний үр дагаварт шууд хамааралтайгаас бусад тохиолдолд төлбөрийг буцааж өгөх үүрэг үүсэхгүй. Энд гэрээ хүчин төгөлдөр байх бөгөөд зөвхөн зөвшөөрөгдөөгүй шимтгэл авах нь зөрчил тул энэ үндэслэл тохирохгүй.

Анхаарах зүйл

• Нэхэмжлэгч нь шимтгэлийг үнэхээр төлсөн, гэрээнд шимтгэл зарлагдаагүй буюу хууль зөрчсөн болохыг баримтаар нотлох ёстой; эсрэг тохиолдолд шүүх “үндэслэлгүй хөрөнгөжсөн” байдлыг тогтоохгүй (жишээ: [[CASE:irgen/3/4093]]).
• 492.2.3-аар хучин төгөлдөр бус үүргийн хувьд эргэн төлөгч үүргийг гүйцэтгэх явцад буцаан шаардах нь хуульд харшилж байвал буцаан шаардаж болохгүй; 492.2.2-оор мөн хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн байж болох тул зээлийн гэрээ, төлбөрийн баримт, огноог шалгах шаардлагатай.