Үндсэн хуулийн Хоёрдугаар бүлгийн Арван зургаадугаар зүйлд заасан хүний эрх, эрх чөлөө зөрчигдсөн гэж үзвэл Үндсэн хуулийн цэц уг эрхийг ямар хэмжээнд сэргээн эдлүүлэх вэ?

Үндсэн хуулийн цэцийн эрх хэмжээ болон хүний эрх сэргээх механизмын ялгааг эргэн санаарай.

Зөв хариулт: D

Үндэслэл. Үндсэн хуулийн цэцийн тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт: Үндсэн хуульд нийцээгүй гэж Цэц шийдвэрлэсэн хууль, зарлиг, шийдвэр, гэрээг хүчингүй болгосон нь тэдгээрийн улмаас учирсан хор хохирол, бусад үр дагаврыг шийдвэрлэх шууд үндэслэл болохгүй; харин Эрүүгийн хууль, эсхүл Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлагыг хөнгөрүүлэх үндэслэл тогтоогдсон бол Цэцийн шийдвэрийг баримтлан хэргийг зохих хууль тогтоомжийн дагуу дахин хянаж болно гэж заасан (Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн тухай, 22.1). Хоёрдугаар хэсэг нь хор хохирлыг арилгах асуудлыг тухайн үед холбогдох байгууллага, албан тушаалтан, эсхүл шүүх шийдвэрлэнэ гэж тогтоосон.

Сонголт тус бүрээр:

• A — Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлд улс төрийн болон хувийн эрхийг (үзэл бодлоо илэрхийлэх, цуглаан хийх, зорчих гэх мэт) баталгаажуулсан боловч Цэцийн шийдвэр эдгээрийг "сэргээн эдлүүлэх" гэсэн үр дагаврыг хууль заагаагүй тул буруу (Үндсэн хууль, 16).
• B — "Сэргээн эдлүүлэхгүй" гэдэг нь 22.1-ийн үндсэн дүрэм болох хор хохирлыг шийдвэрлэхгүй гэдэгтэй нийцэх боловч "Цэцийн шийдвэр гарснаас хойш үйлчилнэ" гэсэн хэсэг нь хуульд байхгүй, мөн 22.1-ийн үл хамаарах тохиолдлыг (дахин хянах боломж) орхигдуулсан тул буруу.
• C — Нийгэм-эдийн засгийн эрхийг сэргээн эдлүүлэх гэсэн зохицуулалт 22 дугаар зүйлд байхгүй тул буруу.
• D — 22.1 дэх хэсгийн агуулгатай үгчлэн нийцэж байна: зөвхөн Зөрчил, Эрүүгийн хуулиар хүлээлгэх хариуцлагыг хөнгөрүүлэх үндэслэл тогтоогдсон тохиолдолд дахин хянах боломжтой.

Дүгнэлт: Цэц эрхийг бүхэлд нь "сэргээн эдлүүлэх" эрх хэмжээгүй; зөвхөн Зөрчлийн болон Эрүүгийн хуульд заасан хариуцлагыг хөнгөрүүлэх үндэслэл тогтоогдсон бол дахин хянах боломжтой — өөрөөр хэлбэл D сонголт зөв.