Иргэн Л хөдөө томилолтоор ажиллахаар онгоцоор нисэж байгаад осолдож сураггүй алга болоод 5 жил өнгөрсөн тул шүүхээс түүнийг нас барсан гэж зарлажээ. Шүүхээс Л-г нас барсан гэж зарласнаас хойш 5 сарын дараа тэрээр эргэн ирсэн бөгөөд түүний хөрөнгийг өвлөсөн хууль ёсны өвлөгчдөөс хөрөнгөө нэхэмжилсэн байна. Л шаардах эрхтэй юу?

Нас барсан гэж зарлах, урьдчилан тогтоосон өвлөгчийн өвлөх эрх, хууль ёсны өвлөгчийн болон бусад иргэний хөрөнгөөс нэхэмж авах эрхийн ялгааг эргэн санаарай.

Хариу: A

Зөв хариулт: «Нас барсан гэж зарлагдаад эргэж ирсэн этгээд өвлөх болон бусад хэлбэрээр бусдад үнэ төлбөргүй шилжсэн бэлэн байгаа эд хөрөнгөө буцаан авахаар шаардах эрхтэй» (Иргэний хууль, 24)

Үндэслэл

• Л томилолтоор ажиллаж байгаа үед алга болсон тул амь үрэгдэж болох нөхцөл байдалд алга болсноос нэг жилийн турш амьд байгаа эсэх нь мэдэгдэхгүй байх нөхцөл хангахгүй. Харин байгууллага ажиллагаанд оролцож яваад сураггүй алга болсон этгээдийг ажиллагаа дууссан өдрөөс хойш хоёр жил өнгөрсний дараа нас барсан гэж зарлаж болно — энд 5 жил өнгөрсөн учраас нөхцөл биелсэн (Иргэний хууль, 24, 24.1, 24.2).
• Нас барсан гэж зарлагдсан этгээдийн хөрөнгийг өвийн журмаар бусдад шилжүүлэх бөгөөд өв нээгдсэн тул хууль ёсны өвлөгчид өвлөгдсөн эд хөрөнгөө авах эрхтэй болсон (Иргэний хууль, 24, 24.5; 518).
• Л эргэж ирсэн, байгаа газар нь тогтоогдсон тул шүүх урьд гаргасан шийдвэрийг хүчингүй болгоно (24.6). Энэ үед өвлөгдсөн эд хөрөнгийг өвлөгчдөөс буцаан авах эрхтэй (Иргэний хууль, 24, 24.7). Өвлөгчид хууль ёсны өвлөгчид учир тэдгээрийн хууль ёсны эрх (өвлөх эрх) хамгаалагдах бөгөөд эргэн ирсэн этгээдийн эрх тэдгээрийн хууль ёсны эрхийг хязгаарлахгүй.

Бусад сонголтууд яагаад буруу

• B — Хуульд «үнийн дүнгийн 1/3» гэсан зүйл байхгүй. 24.7 нь бүхэл хөрөнгийг буцаан авах эрхийг өгдөг; зархай зүйл зүсээс гарахгүй.
• C — Зүйлд «байгаа болон бусад хэлбэрээр бусдад үнэ төлбөргүй шилжсэн бэлэн байгаа эд хөрөнгөө буцаан авах» гэж заасан бөгөөд «өвөөс байхгүй болсон хэсгийг хасах» гэсэн заалт байхгүй. Харин өөрөөр хууль ёсны өвлөгч болох болон өвлөх эрхээ алдсан (517, 529-р зүйл) гэсэн нөхцөлүүд тусдаа үйлчилгээтэй.
• D — «Төр нөхөн төлнө» гэдэг нь зөвхөн төрийн өмчлөлд шилжсэн эд хөрөнгийн хувьд хамаарна (24.7-ийн сүүлийн өгүүлбэр). Өвлөгчдөөс агуулсан эд хөрөнгийг төр нөхөн төлөхгүй; тэдгээрийн өвлөх эрхийг хүчин төгөлдөр хамгаалагддаг тул өвлөгчид үүнийг буцаан өгөх үүрэгтэй. Мөн өвлөгчдөөс үнэ төлбөргүй шилжсэн эд хөрөнгийг тэд өвлөгдөж ашиглаж байсан бол тэр ашиглалтын үр дүнг 24.7-д заасан журмаар тооцно.

Дүгнэлт: Л-ийн эрх зүйн байдал нь Иргэний хуулийн 24.7-р зүйлээр тодорхойлогдоно. Тэр өвлөх болон бусад хэлбэрээр бусдад үнэ төлбөргүй шилжсэн бэлэн байгаа эд хөрөнгөө буцаан авахаар шаардах эрхтэй бөгөөд төрийн өмчлөлд шилжсэн хэсгийг өмчлөгчид буцаан олгох боломжгүй бол үнийг нь нөхөн төлнө.