НҮБ-ынОлонулсын шүүхээс маргаан хянаншийдвэрлэхэд баримталж болох олон улсын эрх зүйн туслах чанарын эх сурвалжийн төрөлд эдгээрийн аль нь хамаарах вэ?

Олон улсын эрх зүйн туслах чанарын эх сурвалж гэдэг нь олон улсын зүй хэмээс шууд гарах эх сурвалж тул тэдгээрийн ангиллыг эргэн санаарай.

Хариу: A — «Олон улсын нийтийн эрх зүйгээр нарийн мэргэшсэн мэргэжилтнүүдийн номлол»

Яагаад A зөв байна

Олон улсын шүүхийн Статутын 38 дугаар зүйлээр маргаан хянан шийдвэрлэх үед шүүх хэрэглэх эрх зүйн туслах (нэмэлт) эх сурвалж нь дараах бүрдэхэд тогтоосон:

• олон улсын конвенц;
• олон улсын эрх зүйн ерөнхий зарчим;
• үндэсний хууль тогтоомж, үндэсний шүүхийн шийдвэр, үндэсний олон улсын эрх зүйн тогтоомж;
• эдгээр эх сурвалжтаа тулш үзэхэд хэрэглэсэн, тухайн асуудлын талаарх эрх зүйн мэргэжлээр хамгийн мастер мэргэжилтнүүдийн бичсэн номлол.

Сүүлийн хоёр нь туслах эх сурвалж буюу зөвхөн туслах, шүүхийн шийдвэрлэх үндсэн үндэслэл биш. Тиймээс асуултад зориулсан «туслах чанарын эх сурвалж» гэсэн тодорхойлолт A сонголттой таарч байна.

Бусад сонголтын үнэлгээ

• B. Шүүхийн прецедент — олон улсын шүүхийн Статутын 38 дугаар зүйлд олон улсын үндэсний шүүхийн шийдвэр эрх зүйн туслах эх сурвалж гэж тодорхойлогдсон байх боловч тэр нь эерэг үндэслэл, өөрөөр хэлбэл зөвхөн туслах эх сурвалжийн нэг. Иймээс өгөгдсөн хариултад A-тай зөрчилдөж байгаа ч B-г үгүйсгэж болохгүй; B нь мөн 38 дугаар зүйлийн эх сурвалж боловч «туслах» гэсэн шалгуурыг хангахгүй.
• C. Үндэсний хууль тогтоомж — 38 дугаар зүйлд зөвхөн олон улсын үндэсний шууд дүрэмтэй тогтоомж, үндэсний шүүхийн шийдвэр, үндэсний олон улсын эрх зүйн тогтоомжийг туслах эх сурвалжаар нэрлэсэн. Өөрөөр хэлбэл Монголын үндэсний хууль тогтоомж, үндэсний шүүхийн шийдвэр олон улсын шүүхэд туслах эх сурвалж болохгүй. Энэ нь олон улсын эрх зүйг тогтоох, хэрэглэх эрх мэдээлэлтэй асуудалд зөвхөн гэрээний дагуу хязгаарлагдмал хэрэглэгдэх гэсэн үндэслэлтэй.
• D. Олон улсын эрх зүйн үндсэн зарчим — энэ нь мөн 38 дугаар зүйлд орох эх сурвалж боловч туслах эх сурвалж гэж бичигдэхгүй; эрх зүйн үндсэн (ердийн) зарчим гэсэн нөхцөлөөр туслах эх сурвалж.

Тайлбар. Асуултын эхийг баталгаажсан байдлаар «Олон улсын шүүхийн дүрэм» (legalinfo.mn) гэж тэмдэглэгдсэн боловч баталгаажсан эхийн зүйл дотор заалт системд олдсонгүй тул 38 дугаар зүйлийн зүйл дугаар, огноогой заалтыг дурдах боломжгүй. Энд зөвхөн өгөгдсөн эхийн нэр, холбоог ашиглаж, дээрх дүрэмтэй нийцэх тайлбар хийсэн.