Түрээслүүлэгч А-ийн гэрээний хугацаа дууссан өдөр Б нь гэрээний хугацаа дууссаныг мэдэгдэж талбайг чөлөөлж өгөхийг шаарджээ. А нь шаардлагыг хүлээн зөвшөөрсөн боловч тухайн өдөртөө талбайг чөлөөлж өгөөгүй байна. Үүнээс хойш Б удаа дараа шаардсан боловч хариу өгөхгүй явсаар нэг сар болжээ. Б нь 1 сарын түрээсийн төлбөрийг шаардах эрхтэй юу?

Хэрэг төрсөн байдлын үнэн зөвхөн байдгаас хариуцлагын хүрээг тогтоохдаа гэрээний хугацаа дуусах, талбайг чөлөөлж өгөх болон түрээсийн төлбөрийг хүлээн зөвшөөрсөн үйлдлүүдийн хоорондын эрх зүйн хамаарлыг ялгаж үзээрэй.

Зөв хариулт: B. Түрээслүүлэгч түрээсийн төлбөрийг нөхөн төлөхийг шаардах эрхтэй

Үндэслэл

• Түрээсийн төлбөрийг төлөх үүрэг гэрээгээс үүснэ (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 318.1) — түрээслэгч түрээсийн төлбөрийг төлөх үүргийг хүлээнэ.
• Хугацаа дуусахад ч түрээслэгчийн буцаан өгөх үүрэг хэвээр (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 326.1), мөн түрээслүүлэгч хэтэрсэн хугацааны түрээсийн төлбөрийг нөхөн төлөхийг шаардаж болно (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 326.2).
• Төлбөрийн үүргээс чөлөөлөх нөхцөл биелээгүй: ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 324.1-ийн дагуу хугацаа дуусахаас өмнө түрээсэлсэн эд хөрөнгийг буцаан өгсөн тохиолдолд л түрээсийн төлбөрөөс чөлөөлөгдөнө. Б энэ үүргээ биелүүлээгүй, харин чөлөөлж өгөхийг шаардсан боловч үл биелүүлсэн тул түрээсийн төлбөрийн үүрэг үл дуусна. Мөн ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 292.4-т “хөлс төлөх шаардлагын эсрэг эд хөрөнгө хөлслөх гэрээтэй холбоотой... хөлс төлөхөөс чөлөөлөгдөхгүй” гэж заасан.
• Үүнээс Б түрээсийн 1 сарын төлбөрийг нөхөн төлөхийг шаардах эрхтэй бөгөөд А зэрэг өд хэтэрсэн хугацааны түрээсийн төлбөр, мөн өөрт учирсан хохирлыг шаардаж болно.

Бусад сонголтын ялгаа

• A — хугацаа дуусахад гэрээний үүрэг дуусгавар болсон гэж үзэх нь буруу. Үүрэг дуусгавар болох нь тухайн үүргийн биелэх хугацаа дуусахтай холбоотой бөгөөд дуусалтын дараа төлбөрийн үүрэг үлдэх ёстой (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 236.1, ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 326.2). Түрээсийн төлбөрийг төлөх үүрэг гэрээ дуусахаас үл хамаарах тул түрээслүүлэгчийн эрх үл хасагдана.
• C — “ашиглаж үр шим олсон бол” гэсэн нөхцөл хуульд биш. Түрээсийн төлбөр нь үр шимийн олдсон эсэхээс үл хамаарах гэрээний мөнгөн төлбөрийн үүрэг; харин үр шимийн эрх зүй нь зөвхөн аж ахуйн зориулалтаар ашигласан эсэхтэй холбоотой (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 318.2). Түрээсийн төлбөр төлөгдсөн эсэхийг түрээсэлсэн эд хөрөнгийг ашигласан эсэх, үр шим олсон эсэх нотолгоогоор нөхцөлдүүлэхгүй.
• D — “хохирлоо нотолсон тохиолдолд” гэсэн нөхцөл хуульд биш. ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 326.2-д “хэтэрсэн хугацааны түрээсийн төлбөр” ба “өөрт учирсан хохирол” гэдгийг ялгааж зэрэг дурдсан бөгөөд түрээсийн төлбөрийг шаардахын тулд хохирлыг нотлох шаардлагагүй. Мөн ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 493.3-т үр шим олоогүй бол олох байсан орлог, үр шимийг төлөх үүрэг хүлээхгүй гэж заасан тул түрээсийн төлбөрийн шаардлага “үр шим олсон” эсэхтэй шууд холбоогүй.

Дүгнэлт: Б түрээсийн 1 сарын төлбөрийг нөхөн төлөхийг шаардах эрхтэй — бүр “Түрээслүүлэгч түрээсийн төлбөрийг нөхөн төлөхийг шаардах эрхтэй” гэсэн B сонголт нь зөв.