Б өөрийн 5 настай охин Г-г гуйгаад байхаар нь үнэ бүхий монетон гинжээ зүүлгэсэн байснаа мартаад цэцэрлэгт нь хүргэж өгчээ. Гэтэл Г өдөр тоглож байгаад цэцэрлэгийн багш Х-д ээжийнхээ гинжийг бэлэглэсэн байна. Үүнийг мэдсэн ээж Б маргааш нь цэцэрлэгийн багш Х-ээс гинжээ авахыг хүсэхэд Г надад бэлэглэсэн болохоор би баярлаад өөрийн дүү Т-д өгчихсөн гээд буцааж өгөхөөс татгалзжээ. Энэ тохиолдолд хэрхэх вэ?

Хүүхэд гүйх зүйл олсон болон эзэнд нь буцаан өгөх үүрэг, алдсан эд хөрөнгийг олгон авах эрх, үнэ бүхий зүйлийг захиран хадгалах ёс тэдгээрийн ялгааг эргэн санаарай.

Тойрхий правэр: гинжийн өмчлөгч нь Б, гэтэл Г-ийн хийсэн үйлдэл хүчин төгөлдөр биш

1. Г (5 настай) иргэний эрх зүйн чадамжгүй. 7 хүртэлх насны этгээд иргэний эрх зүйн чадамжгүй байх бөгөөд тэдгээрийн нэрийн өмнөөс хууль ёсны төлөөлөгч (эцэг, эх, асран хамгаалагч) хэлцэл хийнэ (Иргэний хууль, 18). Иймээс Г гинжээ багш Х-д өгөх (бэлэглэх) үйлдэл нь төлөөлөгч буюу ээж Б-ийн зөвшөөрөлгүйгээр хийгдсэн тул хүчин төгөлдөр биш. Насанд хүрээгүй этгээдтэй хэлцэл хийсэн талууд төлөөлөгчийн дэмжсэн зөвшөөрлөөс татгалзсан тохиолдолд хэлцэл хүчин төгөлдөр биш (Иргэний хууль, 54).

2. Гинжийн өмчлөгч — Б. Гинжийг анх Б өмчилж байсан тул өмчлөгч нь Б. Өмчлөгч нь өмчлөлийн зүйлээ өөр зориулалтаар өгөх, худалдах эрхтэй (Иргэний хууль, 101), энэ эрхийг хүчин төгөлдөр хэлцэлгүйгээр, өөрөөр өгч болохгүй. Харин Г хүчин төгөлдөр биш үйлдэл хийсэн тул багш Х өмчлөгч болж чадахгүй. Энэ нь “эзэнгүй эд юмс” ч биш — өмчлөгч нь байгаа учир Иргэний хууль, 115-ийн “эзэнгүй эд юмсыг олж авах” арга хэрэглэх боломжгүй.

3. Гомдол, мэдэгдэл. Б гинжийг буцааж авах хүсэлтээ Х-д тавьж, шаардлагатай бол шүүхэд (эсвэл нотариат, зөвшөөрөл) дамжуулан нотолж болно; Г-ийн өмчлөгч буюу төлөөлөгч болох Б өгүүлбэр, нотолгоо бичиг, гэрээ зургаар батална.

Сонголт бүрийн үнэлгээ

• A — “Х-ийн дүү Т-аас өөрөө очиж авах ёстой”: Буруу. Гинжийг анх Б өмчилсэн бөгөөд өмчлөл багшад шилжээгүй; Т (Г-ийн хүүхэд) ч энэ гинжийн өмчлөгч бис. Эзэмшил хүүхдэд өмчлөлт дамжаагүй тул Т-аас авах ямар ч үндэслэлгүй.
• B — “Цэцэрлэгийн багш Х гинжийг Г-ийн ээж Б-д буцааж авч өгөх ёстой”: Зөв. Г-ийн үйлдэл хүчин төгөлдөр биш тул Х өмчлөгч болж чадахгүй, өмчлөгч Б-ийн өмчлөлд буцаж, гинж Б-д буцааж өгөгдөнө.
• C — “Г бэлэглэсэн учир багшаасаа өөрөө нэхэж авах ёстой”: Буруу. Гинж нь 5 настай хүүхэдээс гарсан, түүний өмчлөгч биш тул “бэлэглэсэн” нь өмчлөл хүчин төгөлдөр болгохгүй; хүүхдийн зөвшөөрөлгүй хэлцэл хүчин төгөлдөр биш.
• D — “Багш Х гинжийг хариуцах үүрэггүй учир Б нэхэмжлэхгүй байх ёстой”: Буруу. Х нь үнэ бүхий эд зүйлийг хүчин төгөлдөргүй хэлцэлээр авсан тул өмчлөгч Б-ийн өмчлөлийг эрхээр хамгаалах үүрэгтэй, гинжийг буцааж өгөх шаардлагатай.

Дүгнэлт

Зөв хариулт: “Цэцэрлэгийн багш Х гинжийг Г-ийн ээж Б-д буцааж авч өгөх ёстой”. Г (7 хүртэлх насны, эрх зүйн чадамжгүй) багштай хийсэн гинжийг өгөх хэлцэл төлөөлөгч ээж Б-ийн зөвшөөрөлгүйгээр хийгдсэн тул хүчин төгөлдөр биш; гинжийн өмчлөгч хэвээр Б үлдсэн учир Х өмчлөгч биш болж, гинжийг Б-д буцааж өгөх ёстой.