А нь Т-тэй байгуулсан худалдах худалдан авах гэрээний дагуу Т-д сар болгон 1.0 сая төгрөг шилжүүлэх үүрэг хүлээсэн. 3 сарын дараа Т нь А-д хандан үлдсэн 9 сарын төлбөрийг өөрт нь биш, О-д шилжүүл гэж хэлжээ. Учир нь T нь О-д шаардах эрхээ шилжүүлсэн аж. Үүний дагуу А нь сар болгон 1.0 сая төгрөгийг О-д шилжүүлж эхэлсэн байна. Гэтэл 5 сарын дараа Т нь О-той ямар нэг тохиролцоо хийлгүйгээр А-д хандан үлдсэн 4 сарын төлбөрийг өөрийнх нь дансанд хий гэж хэлжээ. Улмаар А нь үлдэгдэл төлбөрийг Т-гийн дансанд хийсэн байна. А үүргээ биелүүлсэн үү?

Хувийн эрх зүй дахь шаардлага хүлээсэн өргийн шилжүүлэлт, гурав дахь талын эрх, өр төлөх эрх болон төлбөрийг өөрийнх нь дансанд хийх үр дамжлаар холбогдох үндэслэлийг эргэн санаарай.

Тойрог шийдэл

Бодлогын төсөө: А нь Т-тэй худалдах‑худалдан авах гэрээгээр сар болгон 1.0 сая төгрөг төлөх үүрэгтэй. Т нь өрийн төлбөр төлөх шаардах эрхийг О-д шилжүүлсэн тул цаашид төлбөр хүлээн авагч нь О болно.

Хуулын үндэслэл

• ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 123 зүйлийн 123.1‑д “шаардах эрх шилжих тухай үүрэг гүйцэтгэгчид мэдэгдэх хүртэл үүрэг гүйцэтгэгч анхны үүрэг гүйцэтгүүлэгчийн өмнө гэрээгээр хүлээсэн үүргээ гүйцэтгэнэ” гэж заасан. Энд А нь 3 дугаар сардосон өөрийн үүргийг өөрчлөхгүй хэвээр бөгөөд төлбөр хүлээн авагч нь О болж, өөрөөр хэлбэл А‑гийн төлбөрийн өргөлзөл О‑д шилжинэ.
• 123.2‑оор шилжүүлэх нь гуравдагч этгээдтэй (А‑тай) байгуулсан гэрээний үндсэн дээр, үүрэг гүйцэтгэгчийн (Т‑ийн) зөвшөөрөлгүйгээр ч хийж болно. Т энэ үндэслэлээр өөрийн шаардах эрхийг О‑д шилжүүлсэн нь хүчин төгөлдөр.
• 123.6‑д шилжүүлсэн шаардах эрхтэй холбоотой бусад эрх, түүнийг хангах арга нэгэн зэрэг шилжинэ гэж үзэх тул төлбөрийг хүлээн авах эрх мөн О‑д шилжсэн.
• 123.7‑ийн тогтолцоор шаардах эрх бүхий этгээд хэд хэдэн этгээдтэй хэлэлцэн тохирсон бол хамгийн түрүүнд хэлэлцэн тохирсон этгээдийн өмнө шаардах бүрэн эрхтэй байна. А нь 5 сар О‑д төлж, цаашид төлбөрийн хүлээн авагчид О‑г хүлээн зөвшөөрсөн нь А, О‑ийн хоорондох тохиролцоо гэрээний хэлбэрээр хийсэн байх нотолгоо болно. Т‑ийн дараагийн нэг утгатай санаачилгаар (“өөрийн данстаа хий”) шилжүүлсэн эрхийг буцаан авах, эсвэл Т‑д өөрийнх нь өрийг өгүүлэх нь боломжгүй.

Сонголт бүрийн үнэлгээ

• A. Буруу. А‑гийн О‑д төлсэн төлбөр нь гэрээний өрийг өгүүлэх бөгөөд Т‑д давхар төлсөн нь “хоёр дахь гүйцэтгэл” бөгөөд түүнээс үүрэг дуусахгүй. Харин ч энд А нь О‑д төлөх үүргээ үл биелүүлсэн тул үлдэгдэл төлбөрийн хариуцлага нь хэвээр байна.
• B. Буруу. О нь төлбөрийн шаардах эрхийг Т‑д буцаан шилжүүлээ гэсэн тохиролцоо, бичлэг байхгүй. Иймд “төлбөр төлөх шаардах эрхийг О буцаад Т‑д шилжүүлсэн” гэж үзэх үндэслэлгүй.
• C. Зөв. А нь О‑д төлөх үүргээ зохих ёсоор гүйцэтгээгүй (үлдэгдэл 4 сарын төлбөрийг Т‑д төлсөн нь O‑гийн өмнөх үүргийг хангахгүй). Иймээс А нь О‑д үлдэгдэл төлбөрийг төлөх үүрэгтэй хэвээр байна.
• D. Буруу. А‑гийн төлсэн нийт дүн (О‑д 5 сар + Т‑д 4 сар) бүх үүргийг хамарсан байгаа ч төлбөр хүлээн авагч тогтсон О‑д өөрийн үүргээ биелүүлээгүй тул О‑гийн шаардлагатай зөрчилдөнө; энэ нь А‑д төлбөр төлөх үүргийг дуусгахгүй.

Дүгнэлт: Зөв хариулт нь C — “A нь үүргээ зохих ёсоор гүйцэтгээгүй тул О-д үлдэгдэл төлбөрийг төлөх үүрэг хүлээнэ”.