Тайлбар

Улс хүлээн зөвшөөрөх нь тодорхой, илэрхий хүсэл зоригийн илэрхийлэл шаарддаг. Олон улсын нийтийн эрх зүйд улс хүлээн зөвшөөрөх нь хууль зүйн үр дагавартай (дипломат харилцаа, гэрээ байгуулах чадвар гэх мэт) үйлдэл тул хүлээн зөвшөөрөгч улс үүнийг илэрхийлсэн байх ёстой. Зөвхөн консулын газар байгуулж, ажиллуулсан явдал нь хүлээн зөвшөөрлийн илэрхийлэл болохгүй — консулын байгууллага нь практик, иргэний болон худалдааны асуудал үйлчлэх зорилготой бөгөөд улс төрийн хүлээн зөвшөөрлийг агуулдаггүй.

Монгол Улсын практик үүнийг баталж байна. Тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөх нь Улсын Их Хурлын тогтоол, Засгийн газарт өгсөн мэдэгдэх, дипломат харилцаа тогтоох даалгавар хэлбэрээр тусгайлан илэрхийлэгддэг. Жишээ нь, Бүгд Найрамдах Словени Улсын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөх тухай Улсын Их Хурлын 1992 оны 36 дугаар тогтоолд «тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөн тухай тус Улсын Засгийн газарт мэдэгдэж, дипломат харилцаа тогтоох талаар хэлэлцээ хийхийг Засгийн газарт даалгасугай» гэж тодорхой заасан байдаг (УИХ-ын 1992 оны 36 дугаар тогтоол). Ийм маягийн илэрхий, албан ёсны акт байхгүй тохиолдолд хүлээн зөвшөөрөл үүссэн гэж үзэх үндэслэлгүй.

1911 оны нөхцөл байдалд ч мөн адил. Хаант Орос улс Монголд консулын газар байгуулсан нь худалдаа, иргэдийн эрх ашиг, хилийн ойролцоох асуудлыг шийдвэрлэх практик зорилготой байсан бөгөөд Монгол Улсыг бүрэн эрхт, тусгаар тогтносон улс гэж албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн гэж үзэх хангалттай үндэслэл болохгүй. Тиймээс консулын газар байгуулсан ч хүлээн зөвшөөрсөн гэж үзэхгүй гэсэн дүгнэлт зөв байна.

Тэмдэглэл: Дээрх тайлбар нь олон улсын нийтийн эрх зүйн улс хүлээн зөвшөөрөх тухай ерөнхий зарчим болон Монгол Улсын хүлээн зөвшөөрлийн практикийн жишигт үндэслэсэн. 1911 оны тодорхой баримт бичгийн эхийг энэ хайлтаар баталгаажуулаагүй тул түүхэн эх сурвалжаар нягтлах шаардлагатай.