Иргэн Т зуслангийн газар дээрээ байшин бариулахаар “3” ХХК-тай ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулсан. Гэрээний нийт төлбөр 60.0 сая төгрөг ба тэрээр урьдчилгаанд 30.0 сая төгрөг төлсөн. Гэвч “3” ХХК-ийн зураг төсөл таалагдаагүй тул тэрээр зураг төслийг дахин зуруулья гэхэд түүнээс нэмэлт төлбөр шаардсан ба улмаар Т гэрээгээ цуцлах талаар хүсэлт бичиж өгсөн. Харин “3” ХХК урьдчилгаа төлбөрийг буцаан олгохоос татгалзсан. “3” ХХК-ийн татгалзал хууль зүйн үндэслэлтэй юу?

Гэрээг нэг талаас цуцлах эрх, төлбөрийн буцаан олгох үндэслэл, урьдчилгааны хариуцлагыг тодруулахын тулд хууль зүйн ерөнхий зарчим болон гэрээний үүргийг эргэн санаарай.

Зөв хариулт: A — “Үгүй. Учир нь ажил гүйцэтгэгч ажлыг бүрэн гүйцэтгэж дуусгахаас өмнө захиалагч хэдийд ч гэрээг цуцлах эрхтэй ба энэ тохиолдолд ‘3’ ХХК нь иргэн Т-ийн төлсөн урьдчилгаа төлбөрийг буцаан өгч харин гэрээг цуцлах хүртэлх хугацаанд гүйцэтгэсэн ажлын хөлс болон хохирлоо шаардах эрхтэй”.

Үндэслэл

Иргэний хуулийн 355.2 (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 355): “Ажил гүйцэтгэгч ажлыг бүрэн гүйцэтгэж дуусахаас өмнө захиалагч хэдийд ч гэрээг цуцлах эрхтэй.” Энд захиалагч болох Т нь гэрээг хэдийд ч цуцлах эрхтэй бөгөөд энэ эрх нь “үүргээ ноцтой зөрчсөн”-ийн нөхцөлтэй холбоогүй (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 355.1). Тиймээс “3” ХХК-ийн зураг төсөл таалагдаагүй, нэмэлт төлбөр шаардсан зэрэг нь Т-ийн цуцлах эрхийг хязгаарлах үндэслэл биш. Харин ажил дуусахаас өмнө цуцалсан гэж үзвэл 355.6-аар гэрээ цуцлахаас өмнө ажил гүйцэтгэгчид орсон орлого, үр шимийг хасаж, учирсан хохирлыг нөхөн төлөх үүрэг төүдэд үүснэ.

Урьдчилгаа төлбөрийн буцаалт: 205.1 (ИРГЭНИЙ ХУУЛЬ, 205)-ээр талууд гэрээний гүйцэтгэлийг биет байдлаар нь, түүнчлэн гэрээ биелсэнээс олсон ашгийг харилцан буцааж өгөх үүрэгтэй. Ажил гүйцэтгээгүй үед төлсөн урьдчилгаа болон түүнээс олсон ашгийг “3” ХХК буцаан өгөх ёстой.

Нэмэлт төлбөрийн талаар: 355.3-аар ажил гүйцэтгэгч доголдлыг арилгахтай холбогдсон нэмэлт үүргээ гүйцэтгээгүй бол нэмэлт хугацаа тогтоох шаардлагагүй гэж үзсэн тул “3” ХХК-ийн нэмэлт төлбөрийн шаардлага үндэслэлгүй.

Яагаад бусад сонголт буруу байна

• B — Буруу. Хохирлын төлбөрийн үндэслэл нь “3” ХХК-ийн өөрийн дутагдал биш. Харин 355.6-аар эсрэгээрээ захиалагч нь гүйцэтгэгчийн орлого, үр шимийг хасаж учирсан хохирлыг нөхөн төлөх үүрэгтэй бөгөөд төлсөн урьдчилгаагаа гэрээ цуцлахаас өмнө буцаан өгнө.
• C — Буруу. Зураг төслийн таалагдаагүй байх нь гэрээг цуцлах талаарх “үүргээ ноцтой зөрчил” биш; 355.2-оор тогтоосон эрх. Үүнээс Т-ийн гэрээг цуцлах эрх үгүй гэсэн дүгнэлт хуулийн зүйлтэй зөрчилдөнө.
• D — Буруу. 355.2-т “үүргээ ялимгүй зөрчсөн” гэсэн нөхцөл байхгүй бөгөөд татгалзлын үндэслэлтэй эсэхийг шалгах шаардлагагүй.

Тайлбар: A-гийн “хохирлоо шаардах эрхтэй” гэсэн хэсэг нь 355.5-ын “гэрээ цуцлахаас өмнө ажил гүйцэтгэгчийн гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнд захиалагч ямар нэгэн ашиг сонирхолтой байвал ажил гүйцэтгэгч гүйцэтгэсэн ажлын хөлсөө шаардах эрхтэй” гэсэн тогтолтой нийцэх бөгөөд 355.6-ийн “учирсан хохирлыг нөхөн төлөх үүрэг”-ийн эсрэг үүргийг ч хасаж байгаа тул нийт дүгнэлт зөв.