A нь барилгын тоног төхөөрөмж худалддаг худалдаачин. Б нь түүнд шавар зуурагч машин бас цахилгаан өрөм хэрэгтэй байгаа тухай ярьжээ. А нь хэдийгээр агуулахад нь эдгээр машин байхгүй боловч олж өгье гэжээ. Ингээд А нь С-ээс цахилгаан өрмийг 20 доллароор худалдан авч Б-д өрмөө авггэж хэлүүлжээ. Гэтэл Б өрмийг худалдан авах гээгүй, харин 2 долоо хоногийн хугацаатай хөлслөн авах сонирхолтой байгаа учраас худалдан авахгүй гэжээ. Энэ нь ямар хэлцэл вэ?

Худалдан авалтын гэрээ байгуулах, биелэх болон хугацааны нөхцөл зэрэгт ялгааг эргэн санаарай.

Зөв хариулт

C. A, C нарын хооронд байгуулсан хэлцэл нь сэдэлтийн хувьд төөрөгдсөн хэлцэл.

Учир нь

А нь С-ээс цахилгаан өрмийг 20 доллароор авахдаа өөрийн сэдэл нь буюу гол үндэслэл нь тэр өрмийг Б-д дахин худалдах, өөрөөр хэлбэл Б-ийн хэрэгцээг хангах зорилготой байсан. Гэтэл Б худалдан авахгүй, харин 2 хоногийн хугацаатай хөлслөн авах сонирхолтой байгаагаа илэрхийлсэн тул А-ийн уг хэлцэл хийх гол үндэслэл (сэдэл) биелэхгүй болж, өөрөөр хэлбэл А өрмийг худалдахдаа өөрийн хүссэн зорилгын эсрэг хэлцэл хийсэн болно. Иймд тэр хэлцэл ноцтой төөрөгдлийн үндсэн дээр хийсэн тул шүүх хүчин төгөлдөр бус гэж тооцож болно — Иргэний хууль, 58 (58.1, 58.3.4).

Нэмэлт холбоо бүхий зүйлсийг анхааръя:

• Төөрөгдлийн үндэслэл нь 58.3-т заасан тохиолдлуудын нэг бөгөөд “зөвшөөрнө болно” гэсэн нөхцөлтэй тул энэ нь шүүхийн эрхэнд байх үндэслэл бөгөөд автомат дагах заавал биш дүрэм биш. Шүүх хэлцлийн бүх нөхцөл, үнэн хүсэл зоригийн илэрхийлэл, талуудын харилцан үйлдлийг үнэлж байх шаардлагатай.
• А төөрөгдсөнөө мэдсэн бол С-д нэн даруй мэдэгдэх үүрэгтэй (58.6); хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулсан бол А буруутай этгээд болж, С-ийн зүгээс үүсэх гэм хорыг арилгах үүрэгтэй (58.7).
• А нь Б-ийн ашиг сонирхлыг хууран мэхэлсэн тул 59.1-ээр хууран мэхэлсэн этгээд болох А хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулахаар шаардах эрхтэй. Энд Б огт хэлцэл хийхгүй болсон тул энэ нь өөрөө хэлцэл биш; харин А-ийн Б-ийн өмнөх худал яриа, “агуулахад байхгүй боловч олж өгье” гэсэн нь 59.2-оос мөн хууран мэхэлсний шинжтэй.

Сонголт бүрийн шалгалт

• A (агуулгын хувьд төөрөгдсөн) — Буруу. А–С хэлцэл бичгээр/тохиролцоогоор зөв хэлбэрээр байгуулсан, агуулгын зүйлсийн зэрэгтэй холбоогүй асуудал гараагүй. Хууль зөрчсөн эсвэл хэлбэрийн шаардлага зөрчигдсөн байхгүй.
• B (хэлцлийн агуулга шинж, бусад шаардлагын талаар төөрөгдөөгүй хүчин төгөлдөр хэлцэл) — Буруу. Энд төөрөгдөл нь хэлцлийн агуулга, хэлбэрийн шаардлага биш; хэлцэл хийх гол үндэслэл (сэдэл) биелэхгүй болсонтой холбоотой.
• C (сэдэлтийн хувьд төөрөгдсөн) — Зөв. А-ийн хэлцэл хийх сэдэл болох “өрмийг Б-д худалдах” гэсэн зорилго биелэхгүй болсон.
• D (хэлцлийн зүйлийн үнийг тодорхойлоход ач холбогдол бүхий шинжийн хувьд төөрөгдсөн) — Буруу. Өрмийн үнэ 20 доллаар тогтсон бөгөөд зүйлийн шинж (чанар, эргэлзээ, засал) нь үнийг тодорхойлоход ач холбогдол бүхий байх албагүй; асуудал зүйлийн шинжтэй биш, сэдэл биелэхгүй болсонтой холбоотой.

Дүгнэлт: A, C нарын хооронд байгуулсан хэлцэл нь сэдэлтийн хувьд төөрөгдсөн хэлцэл (C).