Хувь хүмүүсийн хамтран ажиллах гэрээ: төлбөрөө баримтжуулах 2026 оны заавар

Хоёр хувь хүн хоорондоо гэрээ байгуулж болно. Төлбөрөө бэлнээр өгвөл хүлээн авсныг бичгээр баталгаажуулж, борлуулалтын төлбөр бол татварын баримтын шаардлагыг давхар шалгана.

Иргэд хамтарсан бизнес, төсөл эхлүүлэхдээ хуулийн этгээд (компани) шинээр байгуулалгүйгээр хамтран ажиллах гэрээ байгуулан ажиллах нь түгээмэл байдаг. Хамтран ажиллах гэрээгээр оруулж буй хөрөнгө, гаргасан зардлаа бичгээр болон банкны гүйлгээгээр зориулалтыг нь тодорхой зааж баримтжуулаагүй тохиолдолд оруулсан хураамжаа буцаан авах, ашгаа хуваарилахад нотлох баримтгүй болж хохирох эрсдэл үүсдэг.

Хувь хүмүүс хоорондын хамтын ажиллагааны явцад хэн нь ямар хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийсэн, ашиг алдагдлыг хэрхэн тооцох, төлбөр тооцоог ямар баримтаар гүйцэтгэсэнд тооцох нь практикт хамгийн их маргаан дагуулдаг асуудал юм. Энэхүү заавраар гэрээ байгуулахаас эхлэн төлбөр тооцоог хэрхэн хууль ёсны дагуу баримтжуулахыг тайлбарлаж байна.

---

«Хамтран ажиллах» гэж нэрлэсэн бүх гэрээ хамтын бизнесийн гэрээ болдоггүй. Нэг тал тодорхой ажлын үр дүн хүлээлгэн өгч, нөгөө тал хөлс төлж байгаа бол ажил гүйцэтгэх гэрээний шинжтэй. Харин талууд хөрөнгө, үйл ажиллагаагаа нэгтгэн нийтлэг зорилгын төлөө оролцож байгаа бол хамтран ажиллах гэрээний зохицуулалтыг шалгана. Үндэслэл: Иргэний хуулийн 343, 476 дугаар зүйл.

И-баримт авах шаардлагатай юу?

Татвар төлөгч борлуулалт хийх тухай бүр төлбөрийн баримт олгох үүргийг Татварын ерөнхий хуулийн 28.5 тогтоодог. Төлбөр нь бараа, ажил, үйлчилгээний борлуулалтын үнэ юу, эсхүл хамтын үйл ажиллагаанд оруулж буй хөрөнгө юу гэдгийг эхлээд ялгана.

И-баримт, банкны гүйлгээ, гэрээ нь тус тусдаа мэдээлэл нотолдог. И-баримт дээр гэрээний гүйцэтгэх ажил, хугацаа, хариуцлага бүхэлдээ тусахгүй. Бэлэн мөнгө хүлээлцсэн баримт ч борлуулалтын татварын баримтын үүргийг орлохгүй. Гэрээ, төлбөрийн нотолгоо болон холбогдох татварын баримтаа хамтад нь хадгал.

1. Хамтран ажиллах гэрээний үндсэн шаардлага

Иргэний хууль, 476-д зааснаар хоёр буюу түүнээс дээш этгээд хуулийн этгээд байгуулахгүйгээр, ашиг олох болон бусад тодорхой зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд хамтран ажиллах үүрэг хүлээнэ. Гэрээг бичгээр байгуулахдаа дараах зүйлсийг зайлшгүй тусгах ёстой:

• Талууд болон тэдгээртэй холбоо барих мэдээлэл;
• Хамтын үйл ажиллагааны төрөл, зорилго;
• Талуудын эрх, үүрэг, удирдлагын бүтэц;
• Ашиг, алдагдлыг хуваарилах журам;
• Гэрээнээс гарах журам болон гэрээ дуусгавар болоход дундын эд хөрөнгийг хуваарилах журам.

Гэрээний талууд Иргэний хууль, 189-д зааснаар гэрээг чөлөөтэй байгуулах, агуулгыг өөрсдөө тодорхойлох эрхтэй тул санхүүгийн харилцаагаа нарийвчлан тохиролцох бүрэн боломжтой. Мөн Иргэний хууль, 481-ийн дагуу улсын бүртгэлд бүртгүүлэхгүйгээр холбоо, нөхөрлөлийн хэлбэрээр зохион байгуулагдаж болно.

2. Оролцогчдын хураамж ба дундын өмч

Иргэний хууль, 477-д зааснаар талууд гэрээнд тохирсон хураамж төлөх бөгөөд хураамжийн хэмжээг тодорхойлоогүй бол тэнцүү хэмжээгээр хариуцна.

• Хураамжийг мөнгөн, хөрөнгийн, эсхүл үйлчилгээ үзүүлэх (хөдөлмөрөө зориулах) хэлбэрээр төлж болно.
• Гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол талуудын төлсөн хураамж, дундаа өмчлөх хөрөнгийн үр шим, түүнийг нэгтгэж нийлүүлснээс бий болсон хөрөнгө нь тэдгээрийн дундаа өмчлөх хөрөнгө болно (Иргэний хууль, 108, Иргэний хууль, 482).
• Иргэний хууль, 478-д зааснаар гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол ашгийг талуудын оруулсан хураамжид хувь тэнцүүлэн хуваарилдаг.

3. Төлбөр гүйцэтгэх, тооцоо хийх журам

• Мөнгөн тэмдэгт: Төлбөр тооцоонд үндэсний мөнгөн тэмдэгт хэрэглэх шаардлагыг Төлбөр тооцоог үндэсний мөнгөн тэмдэгтээр гүйцэтгэх тухай хуулийн 4 дүгээр зүйл-ээс шалгаж, гэрээндээ төлөх дүнгээ тодорхой тусгана.
• Үүрэг гүйцэтгэх зарчим, хугацаа: Үүргийг тогтоосон газар, хугацаанд шударгаар гүйцэтгэх үүрэгтэй (Иргэний хууль, 206, Иргэний хууль, 208). Хугацаа хэтрүүлбэл хохирол, хүү хариуцна (Иргэний хууль, 222).
• Гүйцэтгэлийг баримтжуулах: Иргэний хууль, 236-ийн 236.3 дахь хэсэгт зааснаар үүрэг гүйцэтгүүлэгч нь үүргийн гүйцэтгэлийг хүлээн авсныг гэрчлэх баримт бичгийг үүрэг гүйцэтгэгчийн шаардлагаар олгох үүрэгтэй. Энэхүү баримтад төлбөрийн хэмжээ, хугацаа, зориулалтыг тодорхой бичнэ.

4. Нотлох баримтын шаардлага ба татвар

• Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 38 болон Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 44-д зааснаар зохигч өөрийн шаардлага, татгалзлаа баримтаар нотлох үүрэгтэй бөгөөд бичмэл нотлох баримтыг эхээр нь эсхүл хууль ёсоор гэрчлүүлсэн хуулбараар гаргаж өгнө. Хэлцлийг цахим хэлбэрээр хийсэн бол тоон гарын үсэг, баримт бичгийн үнэн зөв байдлыг шалгана (Иргэний хууль, 42, Иргэний хууль, 43).
• Хувь хүний орлогын албан татварын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8-д хуулийн этгээд байгуулахгүйгээр үйл ажиллагаа явуулж олсон орлогыг үйл ажиллагааны орлогод тооцохоор заасан бөгөөд холбогдох зардлыг хасаж татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлно (Хувь хүний орлогын албан татварын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15).

---

Хамтран ажиллахдаа мөнгө, хөрөнгийн маргаанаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд дараах дарааллыг мөрдөнө:

Шүүхээс хамтран ажиллах гэрээтэй холбоотой маргааныг шийдвэрлэхдээ хураамж тодорхой эсэх, төлбөрийн баримтаар нотлогдсон эсэхийг голлон анхаардаг.

1. Хураамжийн хэмжээ, үүрэг тодорхойгүй бол шаардлага хангагдахгүй: Тогтоол #8698-д зохигчид орон сууц хамтран барихаар амаар тохиролцсон гэх боловч хэн хэдэн төгрөгийн хураамж оруулах, ашиг алдагдлыг хэрхэн хуваарилахаа тохиролцоогүй, мөн хөрөнгө оруулснаа нотлоогүй тул 76.2 сая төгрөг гаргуулах шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон байна. Мөн Тогтоол #3558 болон Тогтоол #4318-д хамтран ажиллах гэрээний хураамж, талуудын үүрэг тодорхойгүй байсан нь маргаан үүсэх гол шалтгаан болжээ.
2. Хувийн дансаар төлсөн ч дундын хөрөнгө гэж тооцогдох нь: Тогтоол #10199-д тавилга үйлдвэрлэх чиглэлээр хамтран ажилласан иргэдийн маргаанд нэг оролцогч нь тоног төхөөрөмжийн төлбөрийг өөрийн дансаар шилжүүлсэн тул өөрийн өмч хэмээн шаардсан байна. Гэвч шүүхээс уг төлбөрийг хамтын үйл ажиллагааны орлогоор төлсөн, талууд хамтран ашиглаж байсан нь тогтоогдсон тул Иргэний хууль, 477-д зааснаар дундаа хамтран өмчлөх хөрөнгө гэж үзэн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгожээ.
3. Хамтын ажиллагаа биелэх боломжгүй болсон үеийн хуваарилалт: Тогтоол #1771-д зохигчид продакшнтай хамтран ажиллахаар хөрөнгө оруулсан боловч Иргэний хууль, 480-ийн 480.1.4-т зааснаар хамтын үйл ажиллагааны зорилгыг биелүүлэх боломжгүй болсон гэж үзэж, үйл ажиллагаанд бодитоор зарцуулагдсан хөрөнгийг хасаж, үлдсэн мөнгийг хуваан гаргуулахаар шийдвэрлэсэн байна.

---