Оршил
Иргэд болон аж ахуйн нэгжүүдийн хооронд хамгийн түгээмэл байгуулагддаг хэлцлийн нэг бол ажил гүйцэтгэх гэрээ юм. Энэхүү гэрээний гол онцлог нь ажил гүйцэтгэгч нь ямар нэгэн үйл ажиллагаа явуулаад зогсохгүй, түүнийхээ эцэст тодорхой үр дүнг захиалагчид хүлээлгэн өгөх үүрэг хүлээдэгт оршино.
Гэвч практикт ажлын үр дүн чанарын шаардлага хангахгүй байх, дутуу гүйцэтгэх, эсхүл ажил хүлээлцэх явцад маргаан үүсэх тохиолдол маш их байдаг. Энэхүү нийтлэлээр ажлын үр дүнгийн доголдол гэж юу болох, түүнийг хэрхэн баримтжуулж, эрхээ хамгаалах талаар зөвлөх болно.
Хууль зүйн үндэслэл
Ажил гүйцэтгэх гэрээний харилцааг Монгол Улсын Иргэний Хууль 343-358 дугаар зүйлээр нарийвчлан зохицуулдаг.
1. Ажлын үр дүнгийн доголдол гэж юу вэ?
Хуульд зааснаар доголдлыг хоёр ангилна:
- Биет байдлын доголдол: Гэрээнд заасан тоо, хэмжээ, чанарт тохирохгүй байх. Хэрэв гэрээнд тодорхой заагаагүй бол зориулалтын дагуу ашиглах боломжгүй байхыг хэлнэ ИХ-ийн §353.2.
- Эрхийн доголдол: Гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнгийн талаар гуравдагч этгээд захиалагчид ямар нэгэн шаардлага гаргах эрхтэй байхыг хэлнэ ИХ-ийн §353.1.
2. Гомдлын шаардлага гаргах хугацаа
Захиалагч доголдлыг илрүүлсэн бол дараах хугацааны дотор гомдол гаргах эрхтэй ИХ-ийн §349.1:
- Ердийн ажил: Хүлээж авснаас хойш 6 сар.
- Нуугдмал доголдол: (Хүлээж авах үед мэдэгдэх боломжгүй байсан бол) 1 жил.
- Барилга байгууламж: Ажил хүлээн авснаас хойш 3 жил.
Практик алхамууд: Ажил хүлээлцэх процесс
Ажил хүлээлцэх үе шат нь маргаанаас сэргийлэх хамгийн чухал хэсэг юм. Доорх бүдүүвчээр процессыг харуулав:
Захиалагчийн анхаарах зүйлс:
- Үзлэг хийх: Ажлыг хүлээн авахдаа заавал биечлэн шалгах. Хэрэв барилга, техник зэрэг нарийн мэргэжлийн ажил бол шинжээч, мэргэжилтэн оролцуулах.
- Акт үйлдэх: "Ажил хүлээлцсэн акт"-д илэрсэн бүх дутагдлыг нэг бүрчлэн тэмдэглэнэ.
- Мэдэж байсан доголдол: Хэрэв захиалагч ажлыг хүлээн авахдаа доголдлыг мэдсэн атлаа ямар нэгэн гомдол гаргалгүй хүлээн авсан бол хожим шаардлага гаргах эрхээ алдана ИХ-ийн §352.4.
Доголдол илэрсэн тохиолдолд гаргах шаардлага
Захиалагч нь ИХ-ийн §352.2-т зааснаар дараах эрхийг эдлэнэ:
- Засуулах: Гүйцэтгэгчийн зардлаар доголдлыг арилгуулах эсхүл ажлыг шинээр гүйцэтгүүлэх.
- Өөрөө засах: Гүйцэтгэгч тогтоосон хугацаанд засаагүй бол захиалагч өөрөө засаж, гарсан зардлаа нэхэмжлэх.
- Хөлсийг бууруулах: Доголдлын хэмжээнд хувь тэнцүүлэн ажлын хөлсийг дутуу төлөх.
- Гэрээнээс татгалзах: Хэрэв доголдол нь арилшгүй, эсхүл гэрээний зорилгыг алдагдуулж байвал.
Шүүхийн практик ба нийтлэг алдаа
Шүүх дээр ажил гүйцэтгэх гэрээний маргааныг шийдвэрлэхэд дараах хоёр асуудлыг голчлон анхаардаг:
- Хөдөлмөрийн гэрээнээс ялгах: Олон хүмүүс ажил гүйцэтгэх гэрээг хөдөлмөрийн гэрээтэй андуурдаг. Хэрэв таны харилцаа байнгын шинжтэй, ажлын цаг бүртгүүлдэг бол энэ нь Хөдөлмөрийн Тухай 41.3-т зааснаар хөдөлмөрийн гэрээнд тооцогдоно. Харин ажил гүйцэтгэх гэрээ нь зөвхөн "үр дүн"-д төвлөрдөг.
- Баримтжуулалт: "Амаар тохирсон" гэх тайлбар шүүх дээр хүчгүйддэг. Тиймээс гэрээ болон хүлээлцсэн актыг заавал бичгээр байгуулах шаардлагатай.
Дүгнэлт
Ажил гүйцэтгэх гэрээний маргаанаас сэргийлэх хамгийн найдвартай арга бол ажлын үр дүнг хүлээн авахдаа маш няхуур үзлэг хийж, илэрсэн доголдлыг акт дээр тэмдэглэх явдал юм. Хэрэв доголдол илэрсэн бол хуульд заасан 6 сараас 3 жилийн хугацааг алдалгүй гомдлын шаардлагаа бичгээр гаргаж баримтжуулах хэрэгтэй.
Хэрэв гүйцэтгэгч тал доголдлыг засахаас татгалзвал та шүүхэд хандаж, ажлын хөлсийг бууруулах эсхүл хохирлоо нөхөн төлүүлэх бүрэн боломжтой.